Lm. Phêrô Phan Văn Lợi
Tin Mừng theo Thánh Mathew (Mt 25,14-30)
14Khi ấy, Đức Giê-su kể cho các môn đệ nghe dụ ngôn này: “Người kia sắp đi xa, gọi đầy tớ đến mà giao phó của cải mình cho họ. 15Ông đưa cho người này năm yến, người kia hai yến, người khác nữa một yến, tùy khả năng riêng mỗi người. Rồi ông ra đi. Lập tức, 16người đã lãnh năm yến lấy số tiền ấy đi làm ăn, và gây lời được năm yến khác. 17Cũng vậy, người đã lãnh hai yến gây lời được hai yến khác. 18Còn người đã lãnh một yến thì đi đào lỗ chôn giấu số bạc của chủ. 19Sau một thời gian lâu dài, ông chủ các đầy tớ đến và yêu cầu họ thanh toán sổ sách. 20Người đã lãnh năm yến tiến lại gần, đưa năm yến khác và nói: ‘Thưa ông chủ, ông đã giao cho tôi năm yến, tôi đã gây lời được năm yến khác đây.’ 21Ông chủ nói với người ấy: ‘Khá lắm!Anh đúng là tôi tớ tài giỏi và trung thành!Được giao ít mà anh đã trung thành, thì tôi sẽ giao nhiều cho anh. Hãy vào mà hưởng niềm vui của chủ anh !’ 22Người đã lãnh hai yến cũng tiến lại gần và nói: ‘Thưa ông chủ, ông đã giao cho tôi hai yến, tôi đã gây lời hai yến khác đây.’ 23Ông chủ nói với người ấy: ‘Khá lắm!Anh đúng là tôi tớ tài giỏi và trung thành!Được giao ít mà anh đã trung thành, thì tôi sẽ giao nhiều cho anh. Hãy vào mà hưởng niềm vui của chủ anh !’ 24Rồi người đã lãnh một yến cũng tiến lại gần và nói: ‘Thưa ông chủ, tôi biết ông là người hà khắc, gặt chỗ không gieo, thu nơi không vãi. 25Vì thế tôi đâm sợ, mới đem chôn giấu yến bạc của ông dưới đất. Của ông vẫn còn nguyên đây này !’ 26Ông chủ đáp: ‘Anh thật là tôi tớ xấu xa và biếng nhác!Anh đã biết tôi gặt chỗ không gieo, thu nơi không vãi, 27thì đáng lý anh phải gởi số bạc của tôi vào ngân hàng, để khi tôi đến, tôi thu được cả vốn lẫn lời chứ!28Vậy các ngươi hãy lấy yến bạc khỏi tay nó mà đưa cho người đã có mười yến. 29Vì phàm ai đã có, thì được cho thêm và sẽ có dư thừa; còn ai không có, thì ngay cái đang có, cũng sẽ bị lấy đi. 30Còn tên đầy tớ vô dụng kia, hãy quăng nó ra chỗ tối tăm bên ngoài: ở đó, người ta sẽ phải khóc lóc nghiến răng.’”
***
Trong lúc ba dụ ngôn trước trong Mát-thêu nói về sự tỉnh thức (tên trộm, đầy tớ trung tín, mười cô trinh nữ), dụ ngôn các yến bạc nhấn mạnh đến trách nhiệm hành động của các môn đồ. Đại ý là trên đời này, mỗi người đều là quản lý của Thiên Chúa; phải sinh lời tùy theo vốn Người ban, với lòng tự do, óc sáng kiến, và chớ để nỗi sợ làm mình tê liệt. Thời gian quản lý là cuộc đời mỗi người. Thánh sử Mát-thêu đã thuật lại dụ ngôn này có lẽ với mục đích giúp cộng đoàn tín hữu sống trong lúc chờ đợi mỏi mòn ngày trở lại của Chúa. Các thành viên của cộng đoàn có lẽ đã mê ngủ, bị cám dỗ chỉ thực hành giới răn với tinh thần nệ luật, bị tê liệt vì sợ hãi.
1. Nỗi sợ Thiên Chúa không đúng.
Sau khi giao vốn, một số vốn không nhỏ (nhớ rằng một yến bấy giờ là 6 ngàn quan tiền, tức đáng 6 ngàn ngày công), ông chủ đã ra đi ngay. Hoàn toàn tin tưởng ở các đầy tớ, ông chẳng đưa ra một chỉ thị nào về cách họ phải sử dụng số bạc. Hai người đầu liều lĩnh có tính toán: thay vì để tiền nhàn rỗi vô ích, họ đã làm ăn buôn bán hay đã gởi tiền vào ngân hàng để gây lời gấp đôi số vốn được trao. Họ hành xử không như nô lệ, nhưng như người cộng sự. Riêng đầy tớ thứ ba thì sợ hãi. Anh đã đào lỗ chôn yến bạc của chủ, và phủi tay trốn trách nhiệm. Anh sợ ông chủ, sợ Thiên Chúa.
Dĩ nhiên phải sợ Thiên Chúa, nếu không thì Người chẳng phải là Người. Nhưng có một nỗi sợ đúng và một nỗi sợ bậy, dụ ngôn hôm nay là bài học về hai nỗi sợ ấy. Điểm chủ yếu nằm trong lời đối thoại giữa ông chủ với đầy tớ thứ ba, kẻ sợ hãi: “Thưa ông chủ, tôi biết ông, và tôi đâm sợ, mới đem chôn giấu nén bạc của ông dưới đất” – “Anh biết tôi à?”
Thảm kịch chính là ở chỗ anh ta biết sai về chủ của mình. Một số tín hữu cũng thế, tưởng tượng Thiên Chúa như một quan tòa tỉ mỉ và đòi hỏi đến độ người ta đặc biệt tìm cách khỏi có chuyện lôi thôi với ông. Tên đầy tớ xấu nghĩ rằng tốt nhất là làm thật ít và hết sức thận trọng để tránh các phiền nhiễu. Đó là nỗi sợ bậy, nó làm tê liệt, nó khiến sống tiêu cực: nếu tôi nói điều này, nếu tôi làm điều kia, cái gì sẽ xảy đến cho tôi? Người ta tự giới hạn mình trong những điều chắc chắn: cái gì là cái bắt buộc? Cụ thể trước mắt Đức Giê-su khi ấy, đó là các lãnh tụ tôn giáo (phái Pha-ri-sêu, phái Xa-đốc và các luật sĩ) tự xưng là “đầy tớ của Thiên Chúa.” Họ đã nhận gìn giữ Lời Chúa nhưng họ đã để tài sản này nhàn rỗi vô ích, thậm chí chiếm hữu làm của riêng (xin nhớ đến dụ ngôn tá điền sát nhân). Đó là những người Do-thái quên lãng đức nhân từ của Thiên Chúa, liều mình tìm kiếm an toàn tôn giáo trong việc lo âu giữ Luật cách cứng nhắc và tự giam mình trong thực hành nệ luật kiểu nô lệ.
2. Nỗi sợ Thiên Chúa đúng.
Nhưng ta đã chẳng nhận được đức tin để sống thật tối đa, rất tích cực sao? Ta chẳng có Tin Mừng để nó thấm nhuần tư tưởng hành vi của mình và biết cái gì làm đẹp lòng Thiên Chúa sao? Chẳng có các bí tích để mạnh mẽ đương đầu với cuộc sống và thế gian sao? Tất cả những cái đó đôi khi nằm bất động như một kho tàng chôn giấu, ta chẳng dám liều lĩnh cho đủ, ta sợ đưa ra những sáng kiến, những dấn thân táo bạo. Ta quên rằng Tin Mừng là một số vốn: đã ký thác cho ai thì người ấy phải sinh lợi. Ta phải để Tin Mừng biến đổi cuộc đời, hướng dẫn mọi hoạt động của ta cũng như của xã hội. Chỉ như thế ta mới chứng tỏ mình trung tín với Đấng đã ký thác Tin Mừng cho. Thế nhưng ta thường tránh né với đủ kiểu bào chữa: Tôi mất đức tin vì đó thì sao? Tôi không giữ đủ tiền bạc thì sao? “Ông chủ” chặt chẽ theo dõi, gây khó dễ thì sao? Người ta bắt xin phép thì sao?
Đủ thứ “thì sao”!… Thận trọng dĩ nhiên là tốt, nhưng chớ ru rú xó nhà. Cứ thốt lên mãi chữ “thì sao”, thì cái gọi là “khôn ngoan, thận trọng, dè dặt”, là “mang trách nhiệm nặng nề” chỉ còn là sợ hãi, khiếp nhược, và đó là một đời Ki-tô hữu chẳng nói gì về Đức Ki-tô!Và càng tệ hơn nếu đấy là mục tử. Các Ki-tô hữu ru rú ấy, các Ki-tô hữu chờ “được cho phép” ấy, đức tin của họ chẳng lan tỏa, chẳng gây sửng sốt, chẳng thu hút tí nào, nó thu mình trong thái độ rụt rè chờ đợi. Các thánh không chờ đợi, các ngài biết Thiên Chúa, các ngài biết mình được yêu, và cái nhìn của các ngài về Thiên Chúa biến các ngài thành những kẻ hoạt động cuồng điên và liều lĩnh. Họ cũng sợ, nhưng nỗi sợ cao cả chừng nào! Sợ không đền đáp tình yêu Thiên Chúa cho đủ. Nỗi sợ của thánh Vinh-sơn Phaol-lô: “Nhưng cha còn có thể làm gì hơn nữa? Thiên hạ hỏi ngài – Còn nữa chứ!” Sợ không đóng trọn vẹn vai trò ngôn sứ trước mặt thế gian. Nỗi sợ của mục sư Martin Luther King: “Hội thánh không nên là quốc sư hay nô bộc của quyền lực trần đời. Tốt hơn cả, Hội thánh nên là lương tâm của quyền lực trần đời.” Trong một xã hội đầy dẫy thối nát và đàn áp, dối trá và lừa lọc, phải can đảm lên tiếng tối đa.
Tối đa! Đó là cái mà ông chủ đã chờ đợi từ tên đầy tớ hãi sợ, chứ không phải cái tối thiểu. Một cuộc đời đã được ban cho ta, một chứ chẳng phải hai, để sống thật sự Tin Mừng, để cho thấy Thiên Chúa hiện hữu, Người thích chúng ta biết tin tưởng, biết hoạt động.
Để khi tôi về, ông chủ bảo, tôi thu hồi của thuộc về tôi cùng với số lời chứ!” Cuối đời chúng ta, Thiên Chúa sẽ nhìn cái đã có thể bật ra như tác phẩm tình yêu từ phần cuộc sống Người đã giao cho ta. Nỗi sợ duy nhất của Ki-tô hữu là không làm sinh lợi đủ cái vốn thời giờ của mình, cái vốn khả năng của mình, cái vốn Tin Mừng của mình, cái vốn ân sủng của mình. Nỗi sợ duy nhất của Ki-tô hữu là không dám làm con cái của một vì Thiên Chúa đã chọn họ để trở nên muối (chứ không phải đường!) cho một xã hội bị ươn thối vì chủ nghĩa vô thần duy vật, trở nên ngọn đèn đặt nơi cao (chứ không phải giấu dưới xó!) để xua tan bóng tối bạo lực và dối trá; là không dám làm môn đệ của một vị Thầy đã quyết sống và chết cho tình yêu, cho công lý, cho sự thật; là không dám làm cháu chắt của những tổ tiên anh dũng đã biết chấp nhận gian khổ, thậm chí tử đạo để bảo vệ nhân quyền cao cả nhất là quyền được tự do hoạt động và độc lập tổ chức về phương diện tôn giáo; là không dám làm anh em của loài người, nhất là những người đang bị tước đoạt những nhân quyền cơ bản nhất, để lên tiếng phê phán những gì đang làm băng hoại tinh thần họ, làm suy kiệt thể xác họ và làm điêu đứng gia đình họ. Làm lợi số vốn Thiên Chúa đã giao là như thế!
Trong bài giảng lễ Chúa nhật 23-3-1980, một ngày trước khi bị sát hại, Đức Tổng Giám Mục Oscar Roméro đã hô lớn trước các lực lượng quân sự tại El Salvador đang ra tay sát hại dân lành: “Nhân danh Chúa, tôi van nài anh em, tôi yêu cầu anh em hãy chấm dứt những cuộc tàn sát !” Tiếng kêu ấy được đáp trả bằng chính giá máu của ngài. Cái chết ấy dường như chính Đức Cha Roméro đã chờ đợi như một cuộc lễ hy sinh để dâng lên Chúa, như cách làm lời vốn sự sống của ngài. Con người ngã gục dưới chân bàn thờ ấy đã từng nói về mình như sau: “Tôi bị đe dọa đến cả mạng sống, nhưng tôi tin chắc rằng Ki-tô hữu sẽ được sống lại sau khi chết nên tôi không sợ. Nếu phải đổ máu ngay lúc này, tôi xin hiến dâng máu đào của mình cho Chúa để cứu chuộc và phục sinh El Salvador. Vị chủ chăn, như Chúa nói, phải liều mạng sống mình vì đàn chiên, vì những người mình yêu thương và cả những người đang tìm kiếm giết hại mạng mình nữa. Một vị giám mục có bị giết đi, Hội thánh vẫn tồn tại. Nếu họ giết hại tôi, tôi sẽ sống mãi trong lòng dân El Salvador. Nhưng tôi xin nói rõ thêm, nếu Chúa chấp nhận sự hy sinh của tôi, tôi chỉ xin một điều là máu của tôi được trở nên hạt giống của tự do và dấu hiệu của niềm hy vọng cho tương lai đất nước.”
