Lm. Giuse Nguyễn Văn Lộc
Tin Mừng (Ga 14, 15-21)
1 Anh em đừng xao xuyến! Hãy tin vào Thiên Chúa và tin vào Thầy.2 Trong nhà Cha Thầy, có nhiều chỗ ở; nếu không, Thầy đã nói với anh em rồi, vì Thầy đi dọn chỗ cho anh em.3 Nếu Thầy đi dọn chỗ cho anh em, thì Thầy lại đến và đem anh em về với Thầy, để Thầy ở đâu, anh em cũng ở đó.4 Và Thầy đi đâu, thì anh em biết đường rồi.”
5 Ông Tôma nói với Đức Giêsu: “Thưa Thầy, chúng con không biết Thầy đi đâu, làm sao chúng con biết được đường? “6 Đức Giêsu đáp: “Chính Thầy là con đường, là sự thật và là sự sống. Không ai đến với Chúa Cha mà không qua Thầy. 7 Nếu anh em biết Thầy, anh em cũng biết Cha Thầy. Ngay từ bây giờ, anh em biết Người và đã thấy Người.”
8 Ông Philípphê nói: “Thưa Thầy, xin tỏ cho chúng con thấy Chúa Cha, như thế là chúng con mãn nguyện.”9 Đức Giêsu trả lời: “Thầy ở với anh em bấy lâu, thế mà anh Philípphê, anh chưa biết Thầy ư? Ai thấy Thầy là thấy Chúa Cha. Sao anh lại nói: “Xin tỏ cho chúng con thấy Chúa Cha”?10 Anh không tin rằng Thầy ở trong Chúa Cha và Chúa Cha ở trong Thầy sao? Các lời Thầy nói với anh em, Thầy không tự mình nói ra. Nhưng Chúa Cha, Đấng luôn ở trong Thầy, chính Người làm những việc của mình. 11 Anh em hãy tin Thầy: Thầy ở trong Chúa Cha và Chúa Cha ở trong Thầy; bằng không thì hãy tin vì công việc Thầy làm.
12 Thật, Thầy bảo thật anh em, ai tin vào Thầy, thì người đó cũng sẽ làm được những việc Thầy làm. Người đó còn làm những việc lớn hơn nữa, bởi vì Thầy đến cùng Chúa Cha.13 Và bất cứ điều gì anh em nhân danh Thầy mà xin, thì Thầy sẽ làm, để Chúa Cha được tôn vinh nơi người Con.14 Nếu anh em nhân danh Thầy mà xin Thầy điều gì, thì chính Thầy sẽ làm điều đó.
(Bản dịch của Nhóm Phiên Dịch CGKPV)
****
1. Điều răn
Để hiểu điều mà Đức Giêsu gọi là “điều răn”, chúng ta hãy so sánh với “lề luật”. Lề luật (tiếng Hilạp: nomos) là một nguyên tắc vô hồn, trong mức độ đó là chữ, chứ không phải lời, dành cho nhiều người, và trong mọi tình huống không gian và thời gian. Trong khi điều răn (tiếng Hilạp: entolê) là lời dặn dò sống động của một người dành cho một người trong một mối tương quan đặc thù và có chiều dày lịch sử (x. St 2, 59. 1517). Vì thế, Đức Giêsu không ban lề luật, nhưng ban điều răn, nghĩa là những lời dặn dò Người dành cho các môn đệ trong bối cảnh bữa tiệc li, nghĩa là bối cảnh “tình yêu đến cùng”, và sau một hành trình đồng hành với nhau đủ dài, được ghi khắc bởi tình yêu nhưng không và lòng tin tưởng. Vì thế, Đức Giêsu nói:
Nếu anh em yêu mến Thầy,
anh em sẽ giữ các điều răn của Thầy.
Lời nói này của Đức Giêsu thật đơn sơ và thật nhân tính; thật nhân tính, là bởi vì ai trong chúng ta cũng có kinh nghiệm này: yêu nhau thì giữ lời nhau; giữ lời nhau thì là yêu nhau! Lời nói đơn sơ và nhân tính, nhưng lại mặc khải cho chúng ta căn nguyên sâu xa của tội nguyên tổ, và vì thế, căn nguyên sâu xa của mọi tội của loài người và của chính chúng ta: đó là không yêu mến.
Thậy vậy, chúng ta thường hiểu tội là không tuân giữ lời Thiên Chúa, như chúng ta thường nói, là vi phạm lệnh truyền (x. St 3, 17). Nhưng Đức Giêsu nói cho chúng ta biết rằng, chúng ta không giữ lời Thiên Chúa, là vì chúng ta không yêu mến Thiên Chúa. Mặc khải thật đơn sơ, nhưng đụng chạm đến gốc rễ của con tim, và của mọi khó khăn của chúng ta có với Chúa và có với nhau. Nhưng tại sao chúng ta không yêu mến Thiên Chúa? Bởi vì chúng ta không nhận ra, hay đúng hơn ma quỉ làm cho chúng ta mù quáng không nhận ra, tất cả những gì Thiên Chúa đã, đang và sẽ làm cho chúng ta ngang qua những ơn huệ chúng ta nhận được trong cuộc đời và nhất là ngang Ơn Huệ của mọi ơn huệ là Đức Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa, như Người nói với người phụ nữ Samari: “Nếu chị nhận ra ân huệ Thiên Chúa ban, và ai là người nói với chị…” (Ga 4, 10).
2. Lề luật
Đức Giêsu không ban cho chúng ta lề luật, đó là bởi vì lề luật được lập ra là để phục vụ cho tương quan tình yêu và sự sống, nhưng trong thực tế, có người dùng lề luật để hại người và kẻ đầu tiên là “Con Rắn”, vì nó đã dùng chính lệnh truyền của Thiên Chúa để gieo rắc sự quên ơn, nghi ngờ, ghen tị va ham muốn (x. St 3, 17). Chính vì thế, Sách Khải Huyền gọi Satan lả Kẻ Tố Cáo: gài bẫy để con người phạm tội, sau đó lên tiếng tố cáo (Kh 12, 710). Như thế, lề luật có nguy cơ bị cắt đứt khỏi cùng đích là tương quan tình yêu và sự sống. Chẳng hạn, có người dùng luật “chớ giết người” để giết người bằng cách vu cáo. Bởi lẽ, để hại người mà mình vẫn an toàn, thì không có cách nào khác là phải dựa vào luật. Chính Đức Giêsu sẽ là nạn nhân tuyệt đối của hành vi kết án nhân danh Lề Luật, bởi vì Ngài là Con Chiên Vô Tôi tuyệt đối: “Chúng tôi có Lề Luật ; và chiếu theo Lề Luật, thì nó phải chết” (Ga 19, 7)[1].
Trong cuộc sống, hầu như hằng ngày chúng ta nghe đến chán chê qua báo chí, các bài diễn văn hay các bài giảng, vô vàn những lời lên án mọi lỗi lầm của người khác, của xã hội và thậm chí của cả loài người nhân danh lề luật! Thật hợp lý, khi đã đưa ra luật, và trong thực tế, có hành vi vi phạm, thì phải tố cáo, xét xử và đề nghị hình phạt; nếu không, luật sẽ không còn là luật. Tuy nhiên, phải chăng lề luật được lập ra với chức năng chính yếu là trở thành như “phương tiện”, để tố cáo và kết án (x. Rm 7, 713)? Ngoài ta, người ta còn dùng Luật, để “rình mò” xem người khác có phạm Luật hay không, hay để “gài bẫy” cho người khác vi phạm, nhằm tố cáo và kết án.
Cho bọn ác nhân mắc bẫy chính chúng gài.
Còn con đây, thì được thoát khỏi. (Tv 141, 10)
Chắc chắn, đó không phải là mục đích chính của luật hay tinh thần của lề luật, và càng không phải là ý định của Thiên Chúa, và cũng không phù hợp với con tim, khuôn mặt đích thật của Thiên Chúa. Ơn huệ sáng tạo và sự sống mời gọi chúng ta xác tín điều này: Luật phát suất từ tương quan tình yêu và sự sống và hướng tới tương quan tình yêu và sự sống!
| Con Rắn/Tội (và những người hành động như Con Rắn, ý thức hay không ý thức) |
||
| Tương quan à tình yêu và sự sống |
LUẬT (ở mức độ chữ viết) |
à Tương quan tình yêu và sự sống |
| Tố cáo, lên án nhân danh Lề Luật (cho dù đúng Luật), bất chấp mục đích (hay tinh thần), sự đau khổ của người bị lên án.
Lên án vì ghen ghét và với ý định làm hại, hủy diệt. Vì thế, rình rập, gài bẫy, vu cáo. Gieo nộc độc quên ơn, nghi ngờ, ghen tị, ham muốn. Sau đó, vi phạm, mặc cảm tội lỗi, gây ra bầu khí chết chóc trong nội tâm và trong tương quan với người khác. |
Trong lịch sử cứu độ, quả là Thiên Chúa đã dựa vào lề luật để xét xử những người vi phạm lề luật. Nhưng nơi Đức Kitô, không còn xét xử và lên án nữa (Rm 8, 1), nhưng chỉ còn tình yêu và luật tình yêu:
Thầy ban cho anh em một điều răn mới là anh em hãy yêu thương nhau; anh em hãy yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em. (Ga 13, 34)
Như thế, trong Đức Kitô, không còn lề luật nữa, vì thế không còn lên án nhân danh lề luật nữa (x. Rm 8, 1), nhưng chỉ còn giới răn yêu thương khởi đi từ tình yêu đến cùng Người dành cho chúng ta. Vì vậy, Con Rắn, không biết dựa vào đâu để “thừa cơ”! (x. Rm 7, 713) Trong lịch sử cứu độ, Thiên Chúa ẩn mặt dưới bản văn lề luật, nên con Con Rắn thừa cơ, làm con người hiểu sai về Thiên Chúa; nhưng nơi Đức Kitô chịu thương khó, khuôn mặt của Thiên Chúa trở nên rạng ngời; và Con Rắn cũng bị lộ chân tượng nguyên hình[2].
3. “Đấng Bảo Trợ khác đến…”
Nhưng để giữ điều răn của Đức Giêsu, điều răn chứ không phải lề luật, chúng ta phải có điều răn; như Người nói:
Ai có và giữ các điều răn của Thầy, người ấy mới là kẻ yêu mến Thầy. (c. 21)
Và để “có” giới răn của Người, Đức Giêsu xin Chúa Cha để Người ban cho chúng ta “Bảo Trợ Khác” để Người ở với chúng ta luôn mãi’; và:
Đấng Bảo Trợ là Thánh Thần Chúa Cha sẽ sai đến nhân danh Thầy, Đấng đó sẽ dạy anh em mọi điều và sẽ làm cho anh em nhớ lại mọi điều Thầy đã nói với anh em. (c. 26)
Thánh Thần được ban cho chúng ta, chính là để làm chúng ta nhớ lại lời của Đức Giêsu; và Thánh Thần cũng làm cho lời hứa này của Đức Giêsu được thực hiện: “Thầy sẽ không để anh em mồ côi. Thầy đến cùng anh em”. Bởi vì, Đức Giêsu hiện diện trọn vẹn trong Lời của Người.
Như thế, chính khi chúng ta nhớ, hiểu và cảm nếm Lời Chúa trong cầu nguyện hằng ngày, trong thời gian tĩnh tâm, trong Thánh Lễ, chính khi chúng ta để cho Lời Chúa trở thành lương thực, trở thành sự sống hằng ngày của chúng ta, thì chính lúc đó, Đức Giêsu hiện diện và làm cho chúng ta sống và cũng chính lúc đó, chúng ta đang chịu ơn của Chúa Thánh Thần, chính lúc đó Thánh Thần đang hoạt động nơi chúng ta, đang nối kết chúng ta nên một, không chỉ với nhau, nhưng với Chúa Cha và Chúa Con, như Đức Giêsu nói:
Mà ai yêu mến Thầy, thì sẽ được Cha của Thầy yêu mến. Thầy sẽ yêu mến người ấy, và sẽ tỏ mình ra cho người ấy. (c. 21)
Như thế, lời của Đức Giêsu: “Nếu anh em yêu mến Thầy, anh em sẽ giữ các điều răn của Thầy”, mở ra cho chúng ta cả một con đường đi vào cung lòng của Thiên Chúa Ba Ngôi Tình Yêu, là Đấng sẽ luôn yêu thương chúng ta và đã luôn yêu thương chúng ta trước, trước từ khởi nguyên và trước cả khởi nguyên (x. Tv 136; Ep 1, 314).
[1] Và trước đó, đã biết bao lần, họ nhân danh luật Sabat, trung tâm của Mười Điều Răn (Xh 20, 811), họ rình mò, lên án và lập mưu giết Đức Giêsu (x. Mc 3, 16).
[2] Có thể đọc bài “Tội Nguyên Tổ” (St 3, 17), “Luật và Tội” (St 3, 17 và Rm 7, 713) và Sự Dữ.
