Nguồn: vatican.va
Chuyển ngữ: TRI KHOAN
Anh chị em thân mến,
Mỗi năm, Ngày Thế giới Di dân và Tị nạn mời gọi chúng ta hướng sự chú ý đến những khía cạnh khác nhau của hiện tượng di cư phức tạp. Trong Ngày Thế giới lần thứ 112 này, chủ đề “Dù chỉ một trong những trẻ nhỏ này” hướng sự chú ý của chúng ta đến những trẻ vị thành niên trực tiếp phải trải qua cảnh di cư và chạy trốn, chú ý đến sự chăm sóc mà các em đáng được hưởng, và đến lời hứa của Chúa rằng: “Ai tiếp đón một em nhỏ như em này vì danh Thầy, là tiếp đón chính Thầy” (Mc 9:37).
Trẻ vị thành niên phải di tản: một thực trạng phức tạp của sự tổn thương
Trẻ vị thành niên là nhóm dễ bị tổn thương nhất trong những dòng người di cư trên toàn cầu. Các em là những khuôn mặt cụ thể, mỗi em có một câu chuyện riêng, và kêu gọi lương tâm chúng ta. Mỗi năm, hàng triệu trẻ em và thanh thiếu niên buộc phải rời bỏ quê hương vì chiến tranh, nghèo đói, bạo lực, thảm họa môi trường và những thảm kịch khác. Đáng buồn thay, con số này vẫn tiếp tục gia tăng. Những hệ lụy về kinh tế, chính trị và quân sự của thảm họa này là vô cùng to lớn. Nỗi đau của trẻ em di cư không kết thúc bằng việc tái định cư. Có những em còn rất nhỏ đã mất cha mẹ, anh chị em và bạn bè, đồng thời chứng kiến những hành vi bạo lực không thể diễn tả bằng lời. Những em khác, bị chia cách khỏi gia đình trong những thời gian dài, cố gắng đoàn tụ với người thân trong khi phải chịu đựng nỗi đau ly tán. Cũng có những trẻ vị thành niên cùng cha mẹ thực hiện hành trình di cư, nhưng phải đối diện với những điều kiện cực kỳ khắc nghiệt và đầy thương tổn. Sau cùng, chúng ta không thể quên tình cảnh bi thảm của những em bị tách rời khỏi cha mẹ vì buộc phải hồi hương.
Trên thực trạng vốn đã khủng khiếp này còn chồng chất thêm những thảm kịch khác: những cái chết dọc theo các tuyến đường di cư, nạn buôn người và bóc lột, việc tuyển mộ trẻ vị thành niên để sử dụng trong các cuộc xung đột vũ trang, bạo lực tình dục, những vụ cưỡng hôn, và những hành vi tàn bạo mà các em phải chịu đựng hoặc chứng kiến trên lộ trình. Phẩm giá của các em bị chà đạp dưới muôn vàn hình thức.
Trong Sứ điệp nhân Ngày Thế giới Di dân và Tị nạn năm 2017, với chủ đề “Trẻ em di cư, những người dễ bị tổn thương và không có tiếng nói”, Đức Thánh Cha Phanxicô nhắc lại rằng trẻ em di cư “không có khả năng tự vệ theo ba cách: chúng là trẻ em, là người nước ngoài, và không có phương tiện để tự bảo vệ mình. Tôi kêu gọi mọi người giúp đỡ những ai, vì nhiều lý do khác nhau, buộc phải sống xa quê hương và bị chia cách khỏi gia đình”.
Tuy nhiên, giữa biết bao bóng tối, ánh sáng của tình liên đới vẫn không thiếu. Các cá nhân, gia đình, các cơ quan dân sự và các cộng đoàn Giáo hội đã lựa chọn không đi tránh qua phía bên kia đường (x. Lc 10:29-37). Chúng ta nghĩ đến những gia đình mở rộng cửa nhà để trả lại cho các em hơi ấm của một mái ấm gia đình; những nhà giáo dục phục vụ tại các trung tâm tiếp nhận; những tình nguyện viên và nhân viên cứu trợ mỗi ngày tận tâm chữa lành các vết thương vô hình của những em nhỏ này dọc theo các tuyến đường di cư và trong các thành phố của chúng ta. Qua sự dấn thân của mình, họ làm chứng rằng tình yêu có thể chiến thắng sự thờ ơ.
Cho dù chỉ một trong những trẻ nhỏ này
Trước thực tại bi thảm này, tâm trí tôi hướng về những lời của Chúa Giêsu chất vấn sâu sắc lương tâm chúng ta: “Ai tiếp đón một em nhỏ như em này vì danh Thầy, là tiếp đón chính Thầy” (Mt 18:5). Đây không phải là vấn đề của những con số hay những số liệu thống kê. Tin Mừng mời gọi chúng ta không tính toán: dù chỉ là một. Mỗi trẻ em, mỗi con người, đều có một phẩm giá vô hạn. Mỗi người được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa (x. St 1:26); mỗi người đều là sự hiện diện của Chúa. Trước mỗi trẻ em di cư, chúng ta được mời gọi thực hiện một hành vi nhân bản và đức tin, bởi vì chúng ta có khả năng đón tiếp và gặp gỡ Chúa. Lời mời gọi này càng trở nên cấp thiết hơn dưới ánh sáng một lời khẳng định khác của Chúa trong Tin Mừng Matthêu: “Ta là khách lạ, các ngươi đã tiếp rước” (Mt 25:35).
Đáng buồn thay, trẻ em di cư dễ bị làm ngơ hơn, bởi chúng thiếu những người lớn có khả năng bảo vệ và nâng đỡ. Vì thế, cần phải can thiệp ngay tại các quốc gia quê hương của các em để loại bỏ những nguyên nhân buộc các em phải chạy trốn, đồng thời đưa ra sự bảo vệ và đón tiếp tại các quốc gia quá cảnh và quốc gia điểm đến. Tiếng khóc của những trẻ em phải di tản hôm nay vọng lên tới Thiên Chúa, giống như tiếng kêu đã được nghe thấy trong Sách Xuất Hành: “Ta đã thấy rõ cảnh khổ cực của dân Ta bên Ai Cập; Ta đã nghe tiếng chúng kêu than vì bọn cai hành hạ. Phải, Ta biết các nỗi đau khổ của chúng. Ta xuống giải thoát chúng” (Xh 3:7-8). Thiên Chúa nghe tiếng khóc của các em, và để thực hiện công cuộc giải phóng, Người khẩn thiết kêu gọi lương tâm và hành động của mỗi người chúng ta, như Người đã làm với ông Môsê. Chúng ta không thể tiếp tục thờ ơ, cũng không thể trở nên quen dần với những đau khổ như vậy.
Lời kêu gọi trách nhiệm của tất cả mọi người
Dù chỉ một trong những trẻ nhỏ này cũng kêu gọi mỗi người chúng ta, trong đời sống cá nhân, mở rộng đôi mắt và con tim để lắng nghe câu chuyện của các em cách sâu sắc, những nỗi sợ hãi và những ước mơ của các em, vượt qua sự xa cách vốn giản lược con người thành một con số thống kê không liên quan trực tiếp đến chúng ta. Đó là lời mời gọi nhận ra phẩm giá của mỗi trẻ, ngay cả trước khi xét đến thân phận “người di cư”, và bảo vệ các quyền căn bản của các em: quyền được sống, quyền được giáo dục và quyền được hưởng một mức sống bảo đảm sự phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần, thiêng liêng, luân lý và xã hội.
Dù chỉ một trong những trẻ nhỏ này cũng kêu gọi chúng ta, trong đời sống của Giáo hội, biến việc đón tiếp từ một khái niệm trừu tượng thành một thực hành mục vụ kiên định. Chúng ta không thể đơn giản ủy thác nhiệm vụ này cho các dòng tu hay các hiệp hội được ban đặc sủng riêng. Trước những khuôn mặt cụ thể mà chúng ta gặp trong đời sống hằng ngày, toàn thể cộng đoàn Kitô hữu được mời gọi nhìn nhận những trẻ này như chính những đứa con của mình, và đi vào câu chuyện cụ thể của từng em. Cần khuyến khích các cộng đoàn Kitô hữu thúc đẩy việc hội nhập những người tị nạn và người di cư, đồng thời nhìn nhận họ là những thành viên trọn vẹn của gia đình Giáo hội, cổ võ những con đường giáo dục và thiêng liêng mới, kể cả những con đường được cá nhân hóa, vượt qua não trạng trợ giúp đơn thuần. Đặc biệt, điều cốt yếu là ngăn ngừa sự cô độc, cô lập và khước từ, những điều không ít lần ảnh hưởng đến con cái của những người di cư; đồng thời thúc đẩy những cơ hội gặp gỡ và hội nhập, trong đó những người trẻ địa phương và những người trẻ di cư có thể hỗ trợ lẫn nhau trên hành trình tôn trọng, liên đới và tình bạn.
Dù chỉ một trong những trẻ nhỏ này, trong chân trời của các tôn giáo khác nhau, cũng nhắc nhở chúng ta rằng sự tổn thương của người trẻ không có ranh giới tôn giáo và hiệp nhất chúng ta trong một trách nhiệm nhân đạo và tinh thần chung. Việc này trở thành mảnh đất màu mỡ cho một cuộc đối thoại liên tôn cụ thể, trong đó các tín hữu, kín múc từ ý thức về chiều kích siêu việt của mình, cùng cộng tác để dệt nên các mạng lưới bảo vệ. Các cộng đồng tín ngưỡng được mời gọi tạo ra những không gian trong đó mỗi thiếu niên nam nữ được tôn trọng và được trân trọng trong bản sắc văn hóa riêng, từ đó ngăn ngừa nguy cơ bị các nhóm cực đoan chiêu dụ và cực đoan hóa. Sau cùng, bảo vệ một trẻ em chính là bảo vệ hình ảnh thần linh được in dấu nơi các em.
Dù chỉ một trong những trẻ nhỏ này, trong bối cảnh các cơ quan dân sự, cũng kêu gọi chúng ta tái khẳng định nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ em. Các cơ quan công và tư có nghĩa vụ ưu tiên việc bảo vệ và phẩm giá của từng trẻ em và thanh thiếu niên. Điều này đòi hỏi phải áp dụng những công cụ pháp lý bảo vệ hiệu quả, thúc đẩy việc đoàn tụ gia đình và ngăn ngừa những tổn thương tâm lý do sự chia cắt gây ra. Cần cấp thiết thay đổi cách nhìn: trọng tâm của cuộc tranh luận phải chuyển từ việc quản lý di cư thuần túy sang việc bảo vệ đầy đủ và ngay lập tức các quyền con người, bằng cách áp dụng “một sự ứng phó có phối hợp, mang tính hỗ trợ và hiệu quả, có khả năng bảo đảm sự bảo vệ, đón tiếp và những cơ hội thực sự để hội nhập cho những người di cư” (Diễn văn trước Quốc hội Tây Ban Nha, Madrid, ngày 8 tháng 6 năm 2026).
Chúng ta hãy phó thác những trẻ em di cư và tị nạn dưới sự chở che từ mẫu của Đức Trinh nữ Maria, Đấng cùng với Thánh Giuse và Hài Nhi Giêsu đã nếm trải sự tàn khốc của bạo lực do vua Hêrôđê gây ra và thảm kịch phải lưu đày sang Ai Cập (x. Mt 2:13-15). Xin Mẹ đồng hành với những bước chân của các em và giúp các cộng đoàn chúng ta trở nên những dấu chỉ sống động và khả tín của Tin Mừng.
Vatican, ngày 11 tháng 8 năm 2026,
Lễ Nhớ Thánh Clara thành Assisi
LÊÔ PP. XIV
