Sr. Tiểu An, OP
Bạn đã bao giờ cảm thấy lạc lõng ngay trong chính gia đình, cộng đoàn hay nơi làm việc của mình chưa? Đó là khi bạn vẫn ở giữa mọi người nhưng lại có cảm giác không ai thực sự hiểu mình, khi những chia sẻ không được đón nhận, những lời giải thích bị cho là biện minh, hay những cố gắng từng ngày dường như chẳng ai quan tâm đến… Đó là lúc bạn vẫn chu toàn bổn phận, trách nhiệm và công việc, vẫn trò chuyện, sinh hoạt với mọi người như thường ngày, nhưng trong lòng lại mang những nỗi buồn khó gọi thành tên, và trong tâm trí đang vẽ lên những ngã rẽ khác…
Tôi đã từng có cảm giác ấy, từng tự hỏi lòng mình có phải tôi đã ở sai chỗ, đã bước vào nơi vốn không dành cho tôi… cho đến một ngày, tôi nhìn thật kỹ vào một bức tranh khảm treo trên tường.
Bức tranh được tạo nên từ nhiều mảnh nhỏ với hình dáng, kích thước và màu sắc khác nhau. Có mảnh sáng, có mảnh trầm; có mảnh nổi bật ở trung tâm, có mảnh nằm nơi góc khuất. Đứng riêng, mỗi mảnh chỉ cho thấy một phần nhỏ của tác phẩm. Nhưng khi được đặt bên nhau, chúng góp phần làm nên một hình ảnh mà không mảnh nào có thể tạo thành một mình. Vẻ đẹp ấy không đòi hỏi mọi mảnh ghép phải giống nhau, nhưng cần mỗi mảnh được kết nối với những mảnh còn lại.
Tôi chợt hiểu, đời sống chung cũng vậy, trong cộng đoàn dòng tu cũng như trong gia đình. Thiên Chúa quy tụ chúng ta không phải vì mỗi người đã hoàn hảo, nhưng để cùng trưởng thành và nên thánh. Mỗi người mang theo một tính cách, một hoàn cảnh, những kinh nghiệm sống và cách nhìn riêng. Khi sống gần nhau, cùng chia sẻ công việc và trách nhiệm, chúng ta mới hiểu rằng yêu thương không chỉ là quý mến những điều hợp với mình, mà còn là học cách đón nhận những khác biệt, kiên nhẫn với giới hạn của nhau và sẵn lòng điều chỉnh bản thân để sống với nhau tốt hơn.
Thế nhưng, những khác biệt đôi khi cũng trở thành nguyên nhân của những va chạm. Một lời nói thiếu tế nhị, một lời góp ý không đúng lúc, một hiểu lầm chưa được tháo gỡ, một lần biết người khác nói không hay về mình, hay một sự hy sinh không được ghi nhận… đều có thể để lại những vết xước trong lòng. Có khi điều làm ta buồn không hẳn là công việc quá nặng, nhưng là cảm giác mình phải cố gắng một mình. Có khi người khác không cố ý làm ta đau, nhưng lại không hiểu được điều ta đang trải qua. Và cũng có lúc, vì quá mong được thấu hiểu, ta quên mất rằng mình cũng cần học cách lắng nghe người khác.
Trong đời sống cộng đoàn của dòng tu, Thánh lễ, những giờ cầu nguyện, lời khấn và luật dòng là nền tảng quý giá, nhưng không làm cho mọi tương quan tự nhiên trở nên dễ dàng. Chính trong những sinh hoạt thường ngày, mỗi người mới nhận ra mình còn cần được Chúa thanh luyện biết bao: tính nóng nảy, sự cố chấp, lòng tự ái, thói quen muốn người khác làm theo ý mình, hay sự im lặng kéo dài khi không hài lòng. Sống chung đòi hỏi chúng ta biết nhẫn trước một lời nói khiến mình khó chịu, hỏi thêm để hiểu hơn thay vì vội kết luận, can đảm nhận lỗi khi làm người khác tổn thương và quan tâm hơn đến cảm xúc của những người bên cạnh.
Xây dựng cộng đoàn không thể chỉ dựa vào thiện chí của một vài người, cũng không thể bắt đầu bằng việc chờ đợi người khác thay đổi trước. Mỗi người đều có phần trách nhiệm của mình. Có những điều cần được cảm thông, nhưng cũng có những điều cần được góp ý chân thành. Bao dung không có nghĩa là làm ngơ trước điều sai; yêu thương không phải là né tránh sự thật. Điều quan trọng là biết nói với nhau bằng lòng tôn trọng, góp ý để giúp nhau trưởng thành chứ không nhằm hạ thấp nhau, và sẵn sàng nhìn lại bản thân thay vì chỉ chăm chú vào lỗi lầm của người bên cạnh. Một cộng đoàn trưởng thành không phải là nơi không có bất đồng, nhưng là nơi mọi người vẫn biết quý trọng nhau ngay cả khi chưa cùng một cách nghĩ, cách làm.
Trong bức tranh khảm, không phải chỉ những mảnh sáng đẹp mới có giá trị. Những mảnh mang màu trầm cũng góp phần làm nổi bật hình ảnh chung. Đời sống cộng đoàn cũng có những đóng góp ít được chú ý nhưng không thể thiếu: bữa cơm được chuẩn bị chu đáo, nhà cửa được dọn dẹp sạch sẽ, người đau yếu được chăm sóc, công việc chung được hoàn thành đúng lúc,… Mỗi người có một khả năng và một cách thể hiện khác nhau. Có người dễ dàng bày tỏ suy nghĩ, có người chỉ biết thể hiện sự quan tâm qua những việc mình làm. Nếu chỉ nhìn vào những gì nổi bật, chúng ta có thể bỏ qua những điều tốt đẹp đang hiện diện quanh mình.
Bởi lẽ, giá trị của một người không chỉ nằm ở những gì họ làm được hay mức độ đóng góp cho tập thể. Mỗi người đều đáng được tôn trọng vì phẩm giá của một con người được Thiên Chúa yêu thương. Khi biết nhìn nhận điều tốt đẹp nơi nhau, chúng ta sẽ bớt so sánh, bớt đòi hỏi người khác phải giống mình và biết dành chỗ cho cả những người ít nói, ít được chú ý trong cộng đoàn.
Dẫu vậy, không phải cứ có những rạn vỡ hay những tiêu cực xảy ra là mọi chuyện sẽ tự nhiên trở nên tốt đẹp hơn. Những tổn thương cần được gọi đúng tên, những hiểu lầm cần được tháo gỡ, những lời xin lỗi cần được nói ra cách chân thành và những cách cư xử chưa tinh tế cần thực sự thay đổi. Chữa lành không có nghĩa là giả vờ như chưa từng có chuyện gì xảy ra. Đón nhận nhau cũng không phải là buộc người bị tổn thương phải quên đi, nhưng là cùng can đảm đối diện với điều đã diễn ra, nhận phần trách nhiệm của mình và tìm cách xây dựng lại mối tương quan. Tuy chúng ta không thể trở về những ngày chưa từng làm nhau buồn, nhưng có thể chọn cách đối xử với nhau tốt hơn từ hôm nay.
Sự thay đổi ấy có thể bắt đầu từ một lần chủ động làm hòa, một lời xin lỗi chân thành, một góp ý được nói bằng sự tôn trọng, hay việc dừng lại trước khi kể với người khác về lỗi lầm của một người mà mình chưa hoàn toàn hiểu hết về câu chuyện của họ… Những lựa chọn ấy không làm cho mọi tổn thương biến mất ngay lập tức, nhưng giúp chúng ta không tiếp tục làm nhau đau và mở ra cơ hội để lòng tin được xây dựng lại.
Tôi nghĩ, vẻ đẹp của đời sống chung không nằm ở chỗ mọi người luôn hòa hợp, không bao giờ có bất đồng hay tổn thương. Vẻ đẹp ấy được nhận ra khi sau những lần không hiểu nhau nhưng chúng ta vẫn muốn tìm đến nhau; khi nhận ra mình đã sai thì chúng ta đủ khiêm tốn để sửa đổi; khi người bên cạnh yếu đuối, sai lỗi thì chúng ta không vội xem họ là gánh nặng, là gương mù gương xấu. Đặt tình yêu cao hơn sự tự ái tự tôn, sự hiệp thông cao hơn mong muốn thắng thua, chúng ta không đánh mất bản thân, nhưng sẽ dần biết cách sống với nhau bằng một trái tim rộng mở hơn.
Bức tranh khảm không trở nên đẹp vì mọi mảnh ghép đều nguyên vẹn và giống nhau, nhưng vì những mảnh khác biệt được kết nối để cùng làm nên một hình ảnh có ý nghĩa. Đời sống cộng đoàn cũng thế. Chúng ta vẫn có những thiếu sót, vẫn có lúc làm nhau buồn và có những ngày chưa thể hiểu nhau trọn vẹn. Nhưng nếu mỗi người biết khiêm tốn nhìn lại mình, chân thành sửa đổi và kiên trì yêu thương, những rạn vỡ sẽ không trở thành dấu chấm hết của một mối tương quan. Chúng có thể nhắc chúng ta biết lắng nghe hơn, hiểu nhau hơn và bắt đầu lại với lòng khiêm tốn.
Có lẽ, vẻ đẹp của một cộng đoàn không nằm ở chỗ chưa từng có va chạm, tổn thương hay không có ai từng cảm thấy mình không thuộc về nơi ấy, nhưng ở cách mỗi người cùng nhau đi qua những tổn thương trong ánh sáng của Chúa. Từng ngày, qua những lần biết lắng nghe, đón nhận và sửa đổi, bức tranh khảm mang tên “hiệp thông” dần hiện lên. Bức tranh ấy không hoàn hảo theo mong muốn của con người, nhưng có thể phản chiếu rõ hơn tình yêu của Đức Kitô trong gia đình và cộng đoàn của chúng ta.
Và, khi mỗi người biết dành cho nhau một chỗ không chỉ trong ngôi nhà chung mà cả trong lòng mình, sẽ không ai phải sống giữa gia đình hay cộng đoàn mà vẫn cảm thấy mình là người xa lạ.
