Lm. Giuse Nguyễn Văn Lộc
Tin Mừng (Mc 2, 13-17)
13 Đức Giêsu lại đi ra bờ biển hồ. Toàn thể dân chúng đến với Người, và Người dạy dỗ họ.14 Đi ngang qua trạm thu thuế, Người thấy ông Lêvi là con ông Anphê, đang ngồi ở đó. Người bảo ông: “Anh hãy theo tôi! ” Ông đứng dậy đi theo Người.
15 Người đến dùng bữa tại nhà ông. Nhiều người thu thuế và người tội lỗi cùng ăn với Đức Giêsu và các môn đệ: con số họ đông và họ đi theo Người.
16 Những kinh sư thuộc nhóm Pharisêu thấy Người ăn uống với những kẻ tội lỗi và người thu thuế, thì nói với các môn đệ Người: “Sao! Ông ấy ăn uống với bọn thu thuế và quân tội lỗi! “17 Nghe thấy thế, Đức Giêsu nói với họ: “Người khoẻ mạnh không cần thầy thuốc, người đau ốm mới cần. Tôi không đến để kêu gọi người công chính, mà để kêu gọi người tội lỗi.”
(Bản dịch của Nhóm Phiên Dịch CGKPV)
****
Bài Tin Mừng của Thánh Lễ hôm nay mở đầu và kết thúc với “ơn kêu gọi”. Và Đức Giêsu không kêu gọi “những người công chính”, nhưng kêu gọi “những người tội lỗi”, là chính chúng ta, là mỗi người chúng ta. Và trong trường hợp của thánh Mátthêu, đó không phải là ơn gọi “chung”, nhưng là ơn gọi tông đồ, là tông đồ thánh sử:
Đi ngang qua trạm thu thuế, Người thấy ông Lêvi là con ông Anphê, đang ngồi ở đó. Người bảo ông: “Anh hãy theo tôi!” Ông đứng dậy đi theo Người. (c. 13)
Người khoẻ mạnh không cần thầy thuốc, người đau ốm mới cần. Tôi không đến để kêu gọi người công chính, mà để kêu gọi người tội lỗi. (c. 17)
Chúng ta đang ở trong “Năm Đời Sống Thánh Hiến”, hiệp thông với toàn thể Giáo Hội, chúng ta hãy cầu nguyện cho các tu sĩ nam nữ và cho ơn gọi dâng hiến, như lời Đức Thánh Cha mời gọi. Và xin cho tất cả chúng ta, dù đang sống trong ơn gọi nào, gia đình, đời tu hay độc thân, được đích thân nghe được tiếng gọi của Đức Giêsu: “Hãy theo Thầy”.
1. “Anh hãy theo tôi!”
Cách Đức Giêsu gọi Mátthêu và cách ông đáp lại thật quá đột ngột, vì theo lời kể của thánh sử Máccô và của thánh sử Mátthêu nữa (x. Mt 9, 9), không hề có điều gì chuẩn bị cho biến cố này. Do đó, chúng ta thường suy đoán rằng, Tin Mừng chỉ kể tóm tắt thôi, nhưng trong thực tế cần có sự quen biết và nhất là tìm hiểu trong một thời gian nào đó, để Đức Giêsu đi đến quyết định gọi ông Mátthêu, và để ông Mátthêu đi đến quyết định bỏ tất cả đi theo Đức Giêsu. Giống như một bạn trẻ đi tìm hiểu ơn gọi nơi một Hội Dòng, và cũng giống như hai bạn trẻ nam nữ tìm hiểu nhau một thời gian nào đó, trước khi đi đến quyết định “theo nhau” suốt đời. Các bộ phim về cuộc đời Đức Giêsu thường theo hướng này, nghĩa là cho thấy có sự quen biết trước, khi tái hiện ơn gọi của Mátthêu. Trong thực tế, có thể đã xẩy ra như thế, nhưng tại sao các thánh sử không kể rõ ra? Chắc chắn, các vị có sứ điệp gì đặc biệt muốn nói với chúng ta; và để truyền đạt một sứ điệp như là Lời Chúa, thì không cần phải kể hết mọi sự. Tương tự như khi họa sĩ vẽ tranh.
Thật vậy, trình thuật Tin Mừng mời gọi chúng ta vượt qua bình diện sự kiện để chiêm ngắm mầu nhiệm ơn gọi đến từ tình yêu nhưng không của chính Đức Giêsu: Đức Giêsu kêu gọi Mátthêu như ông đang là, đang lay hoay với công việc, với những bận tâm của riêng mình. Cũng giống như khi Ngài gọi hai anh em Phêrô và Anrê, hai anh em Giacôbê và Gioan; Ngài gọi khi họ đang lay hoay với lưới với thuyền cùng với những người thân, khi họ đang bận tâm với những vấn đề của cuộc sống (x. Mc 1, 1620). Ngài dường như không cần chuẩn bị lâu dài các ông rồi mới gọi; tiếng gọi của Đức Giêsu thật nhưng không, đặt hết lòng tin nơi người nghe.
Chúng ta đừng bao giờ để phai nhạt đi sự ngỡ ngàng đối với tiếng gọi nhưng không của Đức Giêsu dành cho chúng ta: tại sao Chúa lại gọi con? Tại sao Chúa lại chọn con? Tại sao lại dẫn con đi trên con đường này? Tại sao Chúa lại sai con? Tại sao Chúa lại trao cho con sứ mạng này? Tại sao Chúa lại trao cho cho “chén” này?… Chúng ta hãy luôn làm mới lại sự ngỡ ngàng đối với tiếng gọi của Đức Giêsu, vì đó là động lực giúp chúng ta làm mới lại lời đáp của chúng ta[1]. Và Chúa không chỉ kêu gọi chúng ta ở một thời điểm nào đó trong cuộc đời, nhưng ngay từ “TRONG BỤNG MẸ”, như thánh Phaolô xác tín: “Thiên Chúa đã dành riêng tôi ngay từ khi tôi còn trong lòng mẹ, và đã gọi tôi nhờ ân sủng của Người” (Gal 1, 15). Ân sủng tuyệt đối nhưng không này phải làm cho chúng ta “ngỡ ngàng” hơn nữa.
Và lời kêu gọi của Đức Giêsu mạnh đến độ làm bật tung Mátthêu ngay tại nơi ông làm việc, nơi ông gắn bó, nơi nuôi sống ông và gia đình, nơi là sự nghiệp của ông, là cuộc đời của ông. Chúng ta còn chậm chạp và dây dưa trong cách đáp lại, chính là vì chúng ta chưa thực sự nghe được tiếng gọi của Người. Vì thế, chúng ta hãy ước ao và xin đích thân nghe được tiếng Chúa gọi với tất cả sức mạnh của Lời Chúa, không chỉ một lần, nhưng hằng ngày và suốt đời. Lời Chúa sẽ đụng chạm đến chốn sâu thẳm nhất nơi con người của chúng ta, sẽ biến đổi chúng ta, vì Lời Chúa là Lời tạo dựng nên chúng ta[2].
Ơn gọi thiết yếu là một tương quan, dù đã khởi đầu như thế nào và do hoàn cảnh ngoại tại hay nội tại như thế nào: Chúa gọi và chúng ta đáp lại, như thánh Mátthêu đã nghe, “đứng dậy và đi theo Người”. Cách Đức Giêsu gọi Mátthêu và cách ông đáp lại chính là nền tảng của mọi ơn gọi; và nền tảng thì luôn luôn hiện diện trong cuộc đời chúng ta, trong mỗi ngày sống và nhất là mỗi khi chúng ta lựa chọn. Ơn gọi hiểu như thế, thì không thể chỉ là một biến cố đã qua, nhưng phải được sống và hiện tại hóa hằng ngày, thậm chí phải diễn ra hằng ngày. “Đi ngang qua trạm thu thuế, Người thấy ông Lêvi là con ông Anphê, đang ngồi ở đó”. Ngài đi ngang qua đời ta mỗi ngày, và lúc nào ngài cũng thấy chúng ta đang loay hoay làm cái gì đó, bận tâm chuyện gì đó. Ngài gọi chúng ta thật bao dung và quảng đại; và chúng ta được mời gọi đáp lại cách bao dung và quảng đại như lời đáp đầu tiên của chúng ta trong bước đường đi theo Đức Kitô trong một ơn gọi.
2. Đức Giêsu và những người tội lỗi
Ông Mátthêu đi theo Đức Giêsu, nhưng sau đó Ngài đi theo ông Mátthêu về nhà ông! Mọi người dùng bữa và chắc chắn đó là một bữa ăn “say sưa”, vì chỉ toàn đàn ông và vì họ là “bọn thu thuế và quân tội lỗi”. Vì đây là một bữa ăn, nên khi cầu nguyện với bài Tin Mừng này, chúng ta không chỉ nhìn và nghe, nhưng còn được mời gọi ngửi, nếm và đụng nữa:
– Chúng ta hãy cảm nhận không chỉ hương vị của các món ăn, nhưng còn hương vị của của tình bạn: tình bạn của mọi người dành cho Đức Giêsu và của Đức Giêsu dành cho mọi người.
– Chúng ta được mời gọi thưởng thức không chỉ bữa ăn, nhưng còn thưởng nếm sự đón nhận và sự gần gũi Đức Giêsu dành cho những người tội lỗi.
– Và chúng ta hãy để cho lòng mình được “đụng chạm” và được “tái sinh” bởi lòng nhân từ của Thiên Chúa được thể hiện nơi Đức Giêsu.
Như thế, khi kêu gọi Mátthêu, Ngài không chỉ muốn gặp ông ở nơi công cộng, nơi ông làm việc, nhưng còn muốn gặp ông nơi riêng tư nhất, nơi tất cả những gì làm nên con người ông: nhà của ông, gia đình của ông, bạn bè của ông; và đó là những tương quan diễn tả con người đích thật của ông, làm nên con người của ông.
Chúng ta thường nghĩ đi theo Chúa là phải đoạt tuyệt với gia đình, bạn bè, với quá khứ, với cuộc đời đã qua. Nhưng làm thế, chúng ta đâu còn là chính mình nữa! Và cũng không thể làm được vì tất cả những điều này làm nên con người hiện tại của chúng ta. Đức Giêsu muốn gặp gỡ và phải “băng qua” (x. Ga 4: “Ngài phải băng qua Samari”) tất cả những điều đó nữa, tất cả những gì thuộc về chúng ta, Ngài muốn gọi và gặp chúng ta như chúng ta là một cách hiện thực và trong sự thật. Tất cả sẽ được Đức Giêsu “hoàn tất”, chữa lành, tái tạo, chứ không phải bị loại bỏ (x. Mt 5, 17).
3. “Tôi đến để kêu gọi… người tội lỗi”
Cách tương quan của Đức Giêsu đối với Mátthêu, với các đồng nghiệp của ông và những người tội lỗi làm bật ra những ý nghĩ thầm kín của những người Pharisêu: “ Sao! Ông ấy ăn uống với bọn thu thuế và quân tội lỗi!” Sự “đồng bàn” này của Đức Giêsu, Con Thiên Chúa nhập thể, sẽ mãi mãi khó được chấp nhận, không chỉ bởi những người Pharisêu, nhưng bởi con người thuộc mọi thời, trong đó có chính chúng ta, ngấm ngầm hay công khai. Như những người Pharisêu, chúng ta muốn “nhốt” Chúa vào trong một khuôn khổ tư tưởng,cơ chế định sẵn hay ảo tưởng không tì vết. Trong cuộc Thương Khó, Đức Giêsu còn đi xa hơn nữa: Ngài để mình bị bắt như một tội nhân, bị xét xử và lên án như một tội nhân, bị hành hình như tội tội nhân và ở giữa các tội nhân. Loài người chúng ta mãi mãi không thể thấu hiểu, tại sao Người lại phải đi con đường điền rồ và sỉ nhục như vậy, và thường hiểu theo cơ chế của Lề Luật.
Những người Pharisêu tế nhị không nói thẳng với Đức Giêsu, nhưng Đức Giêsu thì nói thẳng với họ: “Người khoẻ mạnh không cần thầy thuốc, người đau ốm mới cần. Tôi không đến để kêu gọi người công chính, mà để kêu gọi người tội lỗi”; và trong Tin Mừng theo thánh Mátthêu, Người còn thêm:
Hãy về học cho biết ý nghĩa của câu này: “Ta muốn lòng nhân chứ đâu cần lễ tế” (Mt 9, 13)
Ngài ví mình như thầy thuốc, và đề nghị họ học một câu Kinh Thánh nói về điều Thiên Chúa ưa thích nhất. Để chúng ta sống nhân từ với nhau, Thiên Chúa luôn luôn nhân từ với chúng ta trước, và lòng nhân từ của Thiên Chúa được biểu lộ cách tuyệt vời qua hành động chữa lành. Chúng ta được mời gọi nhận ra những bệnh hoạn tật nguyền của mình và để cho thầy thuốc Giêsu đến chữa lành, cây thuốc của Ngài là cây Thập Giá.
* * *
Đó chính là kinh nghiệm nền tảng về lòng nhân từ của Thiên Chúa, và chính kinh nghiệm này làm cho chúng ta có thể nhân từ với nhau và hiến dâng đời mình để làm chứng nhân. Nếu chúng ta tự cho mình là công chính, tự cho thôi và vì thế chỉ là ảo tưởng, chúng ta sẽ không có kinh nghiệm về lòng nhân từ và cũng chẳng có thể sống nhân từ. Đi theo Đức Giêsu, trong ơn gọi Kitô hữu và nhất là ơn gọi thánh hiến, chính là đi theo “Hiện Thân Lòng Thương Xót của Thiên Chúa”.
[1] Chúng ta có thể dễ dàng nhận ra sự ngỡ ngàng của Mát-thêu (nhân vật chỉ tay vào chính mình) trong bức tranh của Caravage.
[2] Trong bức tranh của Caravage, bàn tay hướng về Mát-thêu của Đức Giê-su được vẽ phỏng theo bàn tay tạo dựng của Thiên Chúa, trong bức tranh “Tạo Dựng Adam” của họa sĩ nổi tiếng người Ý Michelangelo (1475-1564).
