Sr. Maria Bùi An, OP
Có những lúc, giữa những bộn bề của cuộc sống, ta chợt dừng lại và tự hỏi: Điều gì rồi sẽ còn lại sau tất cả những vui buồn, được mất của một đời người? Những người hôm nay đang cùng ta sẻ chia cuộc sống, liệu ngày mai còn có thể ngồi bên nhau? Những điều ta từng hết lòng gìn giữ, những thành công từng khiến ta tự hào, những nỗi buồn từng tưởng chừng không thể vượt qua, rồi cũng sẽ đi về đâu? Càng đi qua những thăng trầm của cuộc sống, ta càng hiểu rằng chẳng có điều gì thuộc về trần thế tồn tại mãi mãi. Niềm vui có lúc khép lại, nỗi đau có ngày nguôi ngoai, những gì ta từng xem là quan trọng rồi cũng có thể trở nên nhỏ bé trước dòng chảy của thời gian. Sách Giảng Viên đã diễn tả sự thật ấy bằng một lời đầy suy tư: “Phù vân, quả là phù vân! Phù vân, quả là phù vân, mọi sự đều là phù vân!” (Gv 1,2).
Nhưng nhận ra mọi sự đều chóng qua không có nghĩa là ta sống thờ ơ với cuộc đời, càng không phải để buông xuôi trước những điều đang xảy đến. Trái lại, khi ý thức sâu sắc về sự hữu hạn của kiếp người, ta sẽ biết điều gì thực sự đáng để dành thời gian, tâm lực và tình yêu thương. Ta bắt đầu hiểu rằng có những cuộc tranh cãi chẳng đáng để kéo dài, có những lỗi lầm chẳng cần phải nhắc đi nhắc lại, có những tổn thương nên được chữa lành thay vì nuôi dưỡng bằng oán trách. Bởi sau cùng, điều khiến con người thanh thản không phải là đã thắng được bao nhiêu cuộc tranh luận, giữ được bao nhiêu phần hơn thua, mà là đã biết yêu thương và đối xử với nhau như thế nào trong những năm tháng được sống bên nhau.
Thánh Giacôbê nhắc nhở chúng ta về sự mong manh của đời người: “Bây giờ, hãy nghe tôi, những kẻ nói: ‘Hôm nay hoặc ngày mai, chúng ta sẽ đi đến thành nọ thành kia, sẽ ở lại đó một năm và buôn bán kiếm lời’, trong khi các người không biết cuộc đời mình ngày mai sẽ ra sao. Thật vậy, các người chỉ là hơi nước xuất hiện trong giây lát, rồi lại tan biến đi” (Gc 4,13-14). Ông Gióp cũng từng thốt lên: “Con người do phụ nữ sinh ra, tuổi đời ngắn ngủi, mà âu lo chồng chất. Tựa đóa hoa mới nở đã tàn, con người qua mau, khác nào bóng câu qua cửa sổ” (G 14,1-2). Những lời ấy không nhằm gieo vào lòng ta sự bi quan, nhưng giúp ta tỉnh thức trước giới hạn của chính mình. Ta không biết ngày mai sẽ ra sao, cũng chẳng thể chắc chắn mình còn bao nhiêu cơ hội để gặp gỡ, sẻ chia và làm hòa với những người thân yêu. Vậy mà đôi khi, ta lại dành quá nhiều thời gian để giận hờn, trách móc, để một lời nói vô tình trở thành khoảng cách, một lỗi lầm cũ trở thành bức tường ngăn cách hai tâm hồn. Ta quên mất rằng người đang đứng trước mặt mình cũng là một con người bất toàn, cũng có những yếu đuối, những giới hạn và những nỗi niềm không dễ giãi bày. Nếu ai cũng đòi hỏi người khác phải hoàn hảo, ai sẽ là người mở lòng đón nhận những khiếm khuyết của chính mình?
Bởi thế, bao dung không đơn thuần là một cách ứng xử đẹp, nhưng còn là con đường giúp con người tìm lại sự bình an trong tâm hồn. Tha thứ không có nghĩa là xem nhẹ những tổn thương, cũng không phải phủ nhận điều sai trái hay buộc mình phải tiếp tục chấp nhận những hành vi gây tổn hại. Tha thứ trước hết là không để nỗi đau trở thành chủ nhân của lòng mình; là can đảm không nuôi dưỡng sự cay đắng, không lấy lỗi lầm của người khác làm lý do để đánh mất sự bình an mà Thiên Chúa muốn ban tặng. Chúa Giêsu đã dạy: “Thật vậy, nếu anh em tha lỗi cho người ta, thì Cha anh em trên trời cũng sẽ tha thứ cho anh em” (Mt 6,14). Lời dạy ấy đưa ta trở về với một sự thật rất căn bản: chính ta cũng cần được tha thứ. Ta mong người khác cảm thông với những lần mình yếu đuối, nhưng đôi khi lại quá khắt khe trước những thiếu sót của họ. Ta muốn được đón nhận ngay cả khi chưa hoàn thiện, nhưng lại dễ dàng khép lòng trước một người từng làm mình thất vọng. Thánh Phaolô nhắc nhở: “Đừng bao giờ chua cay gắt gỏng, nóng nảy giận hờn, hay la lối thóa mạ, và hãy loại trừ mọi hành vi gian ác. Trái lại, phải đối xử tốt với nhau, phải có lòng thương xót và biết tha thứ cho nhau, như Thiên Chúa đã tha thứ cho anh em trong Đức Kitô” (Ep 4,31-32). Có lẽ, điều khó nhất trong đời sống yêu thương không phải là trao đi những gì mình có, mà là vẫn có thể giữ được một tấm lòng hiền hòa khi bản thân đang bị tổn thương. Nhưng chính lúc ấy, lòng bao dung mới thực sự trở thành một lựa chọn có giá trị. Như lời sách Châm Ngôn nhắc nhở: “Ai muốn có bạn bè thì quên đi lầm lỗi, nhắc hoài chuyện cũ làm cho bạn xa mình” (Cn 17,9).
Thế nhưng, Thiên Chúa đâu dựng nên con người chỉ để chịu đựng, buồn phiền hay sống trong những dằn vặt không nguôi. Ngài muốn con người được sống, được yêu thương và cảm nhận niềm vui trong chính cuộc đời mình. Ngay từ thuở ban đầu, khi tạo dựng con người theo hình ảnh Ngài và trao cho con người trách nhiệm chăm sóc công trình sáng tạo, Thiên Chúa đã mở ra một mối tương quan đầy yêu thương giữa Ngài với con người (x. St 1,26-29). Vì thế, hạnh phúc không phải là một phần thưởng chỉ dành cho những ai có cuộc sống đủ đầy, cũng không nhất thiết phải chờ đến khi mọi khó khăn được giải quyết mới có thể cảm nhận. Thánh Phaolô, ngay giữa những thử thách và tù đày, vẫn viết: “Anh em hãy vui luôn trong niềm vui của Chúa. Tôi nhắc lại: vui lên anh em! Sao cho mọi người thấy anh em sống hiền hòa rộng rãi” (Pl 4,4-5). Niềm vui mà thánh nhân nói đến không phải là sự vui vẻ hời hợt trước mọi hoàn cảnh, nhưng là niềm vui có cội nguồn nơi Thiên Chúa, Đấng vẫn hiện diện ngay cả khi cuộc sống không diễn ra như ta mong đợi. Người có đức tin không phải là người không biết buồn, không biết khóc hay không bao giờ gặp đau khổ; nhưng là người giữa những điều không thể hiểu hết vẫn biết tín thác, giữa những mất mát vẫn không đánh mất tình yêu, và giữa những bất toàn vẫn có thể mở lòng đón nhận người khác. Hạnh phúc đôi khi không nằm ở việc ta có thêm điều gì, mà ở khả năng nhận ra những ân huệ vẫn đang hiện diện: một bữa cơm có người cùng ăn, một lời hỏi thăm chân thành, một bàn tay nâng đỡ lúc khó khăn, một cơ hội được nói lời xin lỗi và một ngày mới vẫn còn được sống trong tình yêu của Thiên Chúa.
Rồi sẽ có ngày, những gì ta từng vất vả tích góp không còn thuộc về mình; những điều từng khiến ta tự hào cũng có thể bị thời gian lãng quên. Nhưng có một điều ta được mời gọi tin tưởng và cậy trông: tình yêu trung tín của Thiên Chúa không bị giới hạn bởi những đổi thay của cuộc đời. Ngôn sứ Isaia đã ghi lại lời hứa đầy an ủi của Ngài: “Núi có dời có đổi, đồi có chuyển có lay, tình nghĩa của Ta đối với ngươi vẫn không thay đổi, giao ước hòa bình của Ta cũng chẳng chuyển lay, ĐỨC CHÚA là Đấng thương xót ngươi phán như vậy” (Is 54,10). Chính tình yêu không đổi thay ấy là điểm tựa để ta học cách yêu thương giữa một thế giới luôn biến chuyển. Ta không thể giữ mọi người ở lại bên mình, không thể níu kéo những tháng ngày đã qua, nhưng ta có thể lựa chọn cách đối xử với nhau trong hiện tại. Ta có thể bớt đi một lời trách móc, thêm một chút cảm thông; bớt một lần phán xét, thêm một lần lắng nghe; bớt chấp nhặt những điều không đáng, thêm một cơ hội để người khác được sửa sai và làm lại.
Vậy nên, có lẽ điều đáng để ta suy nghĩ mỗi ngày không phải là mình đã nhận được bao nhiêu từ cuộc đời, mà là mình đã trao đi được bao nhiêu yêu thương; không phải là có bao nhiêu người từng làm ta tổn thương, mà là ta đã để lòng mình được chữa lành đến đâu. Đừng đợi đến khi một người rời xa mới tiếc nuối vì chưa kịp nói lời yêu thương; đừng chờ đến khi một mối tương quan đổ vỡ mới nhận ra giá trị của sự cảm thông; cũng đừng để những chuyện đã qua lấy mất niềm vui của những ngày đang sống. Mọi sự rồi sẽ qua đi, nhưng hôm nay vẫn là món quà Thiên Chúa đang trao vào tay ta. Hãy sống sao để khi nhìn lại hành trình đã qua, ta không phải day dứt vì những yêu thương chưa kịp trao, những lời xin lỗi chưa từng nói hay những cơ hội hòa giải đã bị chính lòng tự ái của mình khước từ. Bởi cuối cùng, điều làm cho cuộc đời có ý nghĩa không phải là ta đã giữ được bao nhiêu điều cho riêng mình, nhưng là đã để tình yêu Thiên Chúa biến đổi lòng mình và lan tỏa đến những người ta gặp gỡ như thế nào.
