Đâu là bí quyết hạnh phúc của hôn nhân?

Tiến sĩ Tâm lý Trần Mỹ Duyệt

Theo truyền thống và quan niệm chung của người Việt Nam, để tìm cho mình một cuộc hôn nhân hạnh phúc, nhiều người đã đi coi bói, tránh xung đột tuổi tác, tìm chọn ngày lành tháng tốt. Đối với tuổi trẻ, về phía đàn ông con trai là cưới được người vợ trẻ, đẹp, duyên dáng, hiền thục và hấp dẫn. Về phía đàn bà con gái là có một người chồng giầu sang, địa vị, học thức và lãng mạn. Nhưng tìm đâu ra những người con gái, con trai, đàn bà, đàn ông như vậy? Và dù có tìm được những người này đi nữa thì đời sống hôn nhân vẫn không bảo đảm và có được hạnh phúc.

Theo Forbes Advisor, tỷ lệ ly hôn của các cặp đôi ở Hoa Kỳ là 43% đối với các cuộc hôn nhân đầu tiên. Các cuộc hôn nhân tiếp theo có xu hướng thất bại với tỷ lệ thậm chí còn cao hơn. Tình hình chung toàn thế giới con số ly dị khác nhau tùy theo mỗi quốc gia và tùy theo quan niệm hôn nhân gia đình mỗi vùng miền. Một số quốc gia trung tâm Âu châu và Á châu, con số nhiều hơn 70% các cuộc hôn nhân có kết thúc đổ vỡ, trong khi ở các quốc gia Nam Á châu và Mỹ châu con số ấy dưới 3%. Riêng tại Việt Nam con số xấp xỉ là 7% (khoảng 0,2 đến 0,4 cho 1000 người).

NHỮNG LÝ DO ĐƯA ĐẾN THẤT BẠI

Để giải mã những lý do thường đưa đến sự thất bại trong hôn nhân, chúng ta cần phải đối diện và tìm hiểu xem chúng đến từ đâu. Nhưng trước hết chúng ta phải nhìn nhận sự thật này là những quan niệm về lối sống, trào lưu tư tưởng, ảnh hưởng các phong trào xã hội và những phát minh khoa học đang tác động rất nhiều trên cuộc sống của con người ngày nay. Sau đây là những nguyên nhân chính được cho là có ảnh hưởng tiêu cực đối với hạnh phúc của hôn nhân:

1. Áp lực tài chính

Các vấn đề về tiền bạc từ lâu đã là nguyên nhân gây ra tranh cãi và căng thẳng trong đời sống hôn nhân gia đình. Việc chi phí sinh hoạt tăng cao càng làm tăng thêm áp lực lên ví tiền, và do đó, ảnh hưởng lên hôn nhân của chúng ta. Chuyện “hai trái tim vàng sống trong túp lều lý tưởng” là hoang đường, thiếu thực tế trong đời sống con người ngày nay. Tìm kiếm cho mình một công ăn việc làm ổn định là một trong những đòi hỏi của nhu cầu tài chính gia đình. Lười biếng, sống dựa dẫm vào cha mẹ, chồng hoặc vợ được cho là sống thiếu trách nhiệm. Chính Thánh Phaolô cũng đã nói: “Những ai không làm thì đừng có ăn.” (2 Thessalonians 3:10)

2. Môi trường làm việc

Vợ chồng làm việc khác giờ giấc. Chồng làm đêm, vợ làm ngày. Có khi vì công việc phải làm xa nhà lâu ngày, lâu tháng. Đây là những mấu chốt khiến tình cảm vợ chồng trở nên lạnh nhạt, vì khi yêu nhau người ta luôn muốn gần nhau. “Nhất nhật bất kiến như tam thu hề” (một ngày không gặp nhau dài tựa ba mùa thu) mặc dù vợ chồng bên cạnh nhau 24/7 có thể gây khó chịu, va chạm và có ít thời gian riêng tư cho thói quen của nhau.

3. Những phát minh hiện đại

Điện thoại thông minh, internet, các trang mạng xã hội là những thủ phạm lớn nhất gây ra căng thẳng, bất hòa, cám dỗ trong hôn nhân. Chúng thường làm nhiều người xao nhãng khỏi những việc cần làm ở nhà hoặc với gia đình, và gia tăng những hiểu lầm.

Điện thoại thông minh thực tế đang gây ra rất nhiều rắc rối. Vì chúng ta quá chú ý đến màn hình, nghệ thuật trò chuyện giữa vợ chồng dường như bị mai một. Nhiều cặp đôi ngay trong nhà mình mà hầu như không nói chuyện với nhau, chỉ chăm chăm nhìn vào điện thoại.

Tuy nhiên, điện thoại thông minh cũng giúp công việc trở nên thuận tiện hơn và đã được chứng minh là tiết kiệm thời gian. Người ta có thể dùng điện thoại để mua sắm, xem phim, đặt đồ ăn và thậm chí giúp tạo thói quen cầu nguyện. Vì thế, nó luôn gắn liền với tay chúng ta.

Tiếp đến là những trang mạng xã hội. Nó luôn tạo ra những kỳ vọng không thực tế. Vô số bài đăng về những cặp đôi dường như hoàn hảo với những ngôi nhà ngăn nắp, những đứa con sạch sẽ và hạnh phúc, thân hình lý tưởng, những bữa ăn được nấu nướng chu đáo và bày biện tinh tế, và những công việc cho phép họ đi nghỉ dưỡng bất tận trên du thuyền ở những nơi xa xôi mặc dù hầu hết chúng ta đều biết điều này là không thực tế, nhưng nó vẫn tạo ra cảm giác rằng có điều gì đó tốt đẹp hơn đang chờ đợi chúng ta. Đáng buồn thay, “Cỏ sân nhà hàng xóm luôn xanh hơn cỏ nhà mình.” Hậu quả là chúng ta đánh mất đi những gì mình đang có.

Trong khi mạng xã hội tạo ra những kỳ vọng không thực tế, nó cũng có thể nuôi dưỡng sự thiếu tin tưởng trong hôn nhân. Người ta có thể kết nối lại với những người yêu cũ, hoặc kết nối với những người hoàn toàn xa lạ. Điều này tạo ra những cám dỗ rất nguy hiểm. Nếu vợ chồng luôn bận rộn nối kết trực tuyến với “bạn bè” hơn là với nhau, hành động này sẽ gây ra sự ghen tuông và nghi ngờ. Theo các luật sư gia đình, Facebook đã là nguyên nhân của nhiều vụ ly hôn trong những năm gần đây.

4. “Tôi” chứ không phải “chúng ta”

Dành thời gian cho mình, quan tâm đến cá nhân và những nhu cầu cá nhân. Hiện tượng này đang tạo ra một lối sống ích kỷ, đôi khi vô tâm và vô cảm.

Ai cũng biết rằng trong hôn nhân không có thứ hạnh phúc “một mình”. Mặc dù việc nghỉ ngơi là quan trọng, nhưng điều quan trọng không kém là “thời gian cho nhau” để tăng thêm hạnh phúc của cả hai. Trong Kinh Thánh, Ađam đã gọi Evà là: “Xương của xương tôi, thịt của thịt tôi.” (Genesis 2:23). Và người Việt Nam gọi vợ hay chồng mình là “mình”.

Quan tâm đến cái tôi là đúng khi chúng ta xem xét, để ý đến sự phát triển cá nhân. Với tư cách cá nhân, tất cả chúng ta nên không ngừng phát triển và hoàn thiện bản thân, nhưng thách thức thực sự là đảm bảo người phối ngẫu của mình cũng là một phần của sự phát triển đó.

5. Áp lực giáo dục con cái

Việc nuôi dạy con cái ngày nay khác xa so với cách cha mẹ hoặc ông bà chúng ta nuôi dạy. Áp lực để trở thành bậc cha mẹ hoàn hảo trong hoàn cảnh hiện nay là rất cao. Học đường không phải là nơi chúng ta có thể khoán trắng cho việc giáo dục con cái mình. Ngược lại, xã hội, hoàn cảnh chung quanh cuộc sống, sự phát triển của khoa học luôn luôn là những thách thức lớn đối với việc phát triển của con cái. Đó là những khó khăn mà phần lớn phụ huynh ngày nay phải đối diện.

Và điều này cũng tạo nên những bất đồng, những khó chịu, cãi vã, có khi đưa đến đổ vỡ hôn nhân về những bất đồng trong việc giáo dục con cái. Người Việt Nam xưa có câu: “Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà”. Ngày nay tuy sự hiểu biết về khoa tâm lý trẻ em, tâm lý phát triển, tâm lý giáo dục được phổ biến và giảng dạy rộng rãi, nhưng vì phần đông cha mẹ hoặc là vì quá bận rộn với công ăn việc làm, công danh, sự nghiệp, hay những lý do khác nên các tổ chức quốc tế về bảo vệ trẻ em ước tính rằng mỗi năm có khoảng 8 triệu trẻ em được báo cáo mất tích trên toàn thế giới, và phần lớn các trường hợp này liên quan đến việc trẻ tự ý bỏ nhà đi hoặc bị buộc phải rời khỏi nhà.

CÁI NHÌN TÂM LÝ

Theo tâm lý học, một cuộc hôn nhân hạnh phúc được xây dựng trên nền tảng tình bạn sâu sắc, sự an toàn về mặt tâm lý và tình cảm, cũng như khả năng giải quyết xung đột một cách tích cực. Các nghiên cứu chỉ ra rằng sự hài lòng bền vững bắt nguồn từ sự tôn trọng lẫn nhau, sự thể hiện tình cảm cả về thể chất lẫn tinh thần một cách đều đặn, cùng với chú tâm duy trì và phát phát triển thay vì né tránh vấn đề.

Hôn nhân là sự kết hợp giữa hai con người nam và nữ bao gồm những quan điểm và ảnh hưởng khác nhau về di truyền, giáo dục gia đình, hoàn cảnh xã hội, khả năng học vấn, nghề nghiệp, tôn giáo, nhất là hai tâm lý khác nhau. Do đó, để có một cuộc hôn nhân hạnh phúc, vợ chồng phải đối xử và coi nhau như những người bạn thân, cùng nhau chia sẻ niềm vui và nỗi buồn, gạt bỏ tự ái và cái tôi để tránh những bất đồng, cãi vã không cần thiết, và cùng nhau có ngôn ngữ cơ thể tích cực tương đồng, cũng như chia sẻ những giá trị cá nhân cốt lõi hoặc tầm nhìn chung về cuộc sống. Tất cả đòi hỏi sự cảm thông, chia sẻ, sự hòa hợp thân xác, quân bình sinh lý và những hiểu biết khác nhau về con người của nhau.

TRUYỀN THỐNG VÀ TÔN GIÁO

Theo Thánh Thomas Aquinas (1225-1274), một cuộc hôn nhân hạnh phúc đòi hỏi 5 điều kiện sau:
– Có mặt của người yêu.
– Nên giống người yêu.
– Tìm cầu điều thiện hảo cho người yêu.
– Nên một với người yêu.
– Hy sinh cho người yêu.

Trong 5 điều kiện trên, hy sinh là điều khó thực hành nhất. Bởi lẽ đời sống chung là một sự hòa hợp đòi hỏi phải có rất nhiều sự hy sinh, nhường nhịn và chấp nhận nhau. Đời sống hôn nhân không phải chỉ kết thúc sau lời nguyền hôn phối hay sau lễ cưới. Đó mới chỉ là bước khởi đầu của một chặng đường dài trước mắt. Trên con đường ấy cả hai sẽ nếm trải cay, đắng, ngọt, bùi. Sẽ trải qua những giây phút hạnh phúc và thử thách. Trong những hoàn cảnh ấy cả hai cần phải biết hy sinh cho nhau.

Tình yêu và hy sinh không thể tách rời. Tình không “chỉ đẹp khi còn dang dở”. Tình đẹp nhất là khi trở nên trọn vẹn trong yêu thương, nhưng yêu thương lại không thể thiếu hy sinh. Trong một thế giới sa đọa, và ích kỷ, hy sinh cần thiết để bẻ cong hình ảnh do kiêu ngạo, tham lam, giận dữ, ghen tương, lười biếng, dục vọng, và bất trung.

Những cặp vợ chồng cần biết điều này hơn hết, mọi tương giao tình yêu chân thật trong đời sống được kết nối với nhau bằng một dòng suối không ngừng của những hy sinh. Ngay khi bạn dừng hy sinh cho người khác trong mối quan hệ là giây phút mà mối quan hệ bắt đầu chết.

Không có đường nào dẫn đến hạnh phúc ngoại trừ bạn tìm ra ý nghĩa của hy sinh, và Kytô Giáo là tôn giáo duy nhất hoặc triết lý hiểu được giá trị và biến đổi giá trị của những hy sinh. Tình yêu hy sinh mang ý nghĩa đến đời sống cho nhau trong một nền văn hóa vô nghĩa. Nó trói buộc vợ chồng lại trong một thế giới mong chia rẽ, đem lại sự chữa lành một nền văn minh bị phủ kín bằng những vết thương. Không có tình yêu mà không có hy sinh.

Theo đó, vợ chồng phải biết:

1.Lắng nghe chân thành: Dành trọn sự chú ý cho người phối ngẫu, và tôn trọng tiếng nói của nhau. Lắng nghe và chia sẻ là một trong những phương pháp tâm lý trị liệu trong hôn nhân.

2.Thấu hiểu sâu sắc: Nhờ lắng nghe sẽ giúp ta nắm bắt quan điểm thực sự, cảm xúc và những nhu cầu sâu kín của nhau.

3.Tôn trọng quan điểm: Kết quả của việc quan tâm, thấu hiểu thực sự sẽ giúp chúng ta cảm thấy mình được tôn trọng và quan trọng đối với nhau.

4.Cùng đi bên nhau: Không đi trước, không theo sau, nhưng cùng đi bên nhau. Cùng giúp nhau vượt qua những khó khăn cuộc đời, và cùng nhau chung xây hạnh phúc.

5.Ân sủng và nhân đức: Mỗi người hãy thực hành các nhân đức nền tảng như sự kiên nhẫn, lòng nhân hậu, sự khiêm nhường và tình yêu thương với sự trợ giúp từ ân sủng của Thiên Chúa. [1]

NHỮNG LỜI KHUYÊN

Các vị Giáo Hoàng gần đây đã nhấn mạnh tầm quan trọng của hôn nhân, không chỉ đối với cặp vợ chồng và gia đình họ, mà còn đối với Giáo Hội và cộng đồng dân Chúa.

Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II (1920-2005) dạy rằng gia đình là “Giáo Hội tại gia” và là nền tảng cơ bản của xã hội. Trong Tông Huấn Familiaris Consortio năm 1981, ngài khẳng định rằng tương lai của nhân loại phụ thuộc vào gia đình. Ngài nổi tiếng với câu nói: “Gia đình thế nào thì thế giới cũng thế ấy.”

Đức Giáo Hoàng Phanxicô (1936-2025) đã chia sẻ: “Hôn nhân là một món quà từ Thiên Chúa.” Ngài khẳng định: “Hôn nhân luôn là một món quà! Lòng chung thủy vợ chồng dựa trên lòng chung thủy với Thiên Chúa.”

Ngài cũng nhắc nhở chúng ta rằng: “Tình yêu vợ chồng không thể tách rời khỏi chính hôn nhân, nơi tình yêu con người mong manh và hữu hạn gặp gỡ tình yêu thần thiêng, luôn luôn chung thủy và nhân từ.” [2]

Đức Giáo hoàng Leo XIV kêu gọi các gia đình Kitô hữu hãy “trân trọng những giá trị của Tin Mừng” và bảo vệ “ngọn lửa yêu thương” trong mái ấm của mình trước những quan niệm hiện đại về sự thành công, quyền lực và sự tiện nghi, những điều mà ngài cho rằng thường khiến con người trở nên cô độc và chia rẽ: “Chúng ta đừng để những ảo ảnh này bóp nghẹt ngọn lửa yêu thương trong các gia đình Kitô hữu.”

Ngài cũng kêu gọi các gia đình hãy vun đắp “đời sống cầu nguyện, năng lãnh nhận các bí tích, đặc biệt là bí tích Hòa Giải và Thánh Thể, những tình cảm lành mạnh, sự đối thoại chân thành, lòng chung thủy, cùng những cử chỉ và lời nói giản dị nhưng đầy ý nghĩa trong cuộc sống thường ngày.” Theo ngài một đời sống gia đình như vậy có thể biến mái ấm thành “ánh sáng hy vọng cho nơi chúng ta sinh sống; thành trường học của tình yêu và khí cụ cứu độ trong tay Thiên Chúa.”

Ngỏ lời với các tín hữu tại Quảng Trường Thánh Phêrô trước giờ đọc kinh Truyền Tin vào ngày 28 tháng 12 năm 2025 – lễ Thánh Gia Thất – Đức Giáo Hoàng đã suy niệm về biến cố gia đình Thánh Gia trốn sang Ai Cập. Ngài đối chiếu lòng tin cậy của Chúa Giêsu, Đức Maria và Thánh Giuse với sự tàn ác nảy sinh từ nỗi sợ hãi của Vua Hêrôđê: “Đó là giây phút thử thách đối với Chúa Giêsu, Đức Maria và Thánh Giuse,” đồng thời cho biết thêm rằng “hình ảnh rạng rỡ của lễ Giáng Sinh bỗng chốc gần như bị lu mờ bởi bóng tối đáng sợ của một mối đe dọa chết chóc.”

Hướng về các gia đình ngày nay, Đức Giáo Hoàng cảnh báo rằng “thế giới luôn có những ‘Hêrôđê’ của riêng mình, với những quan niệm về sự thành công bằng mọi giá, quyền lực bất chấp đạo lý, và sự sung túc hời hợt, trống rỗng.” Những quan niệm ấy thường “phải trả giá bằng sự cô đơn, tuyệt vọng, chia rẽ và xung đột.” [3]

_____________

Tài liệu tham khảo: