Hơi thở nặng mùi

0

 Bác sĩ Nguyễn Văn Đức

Theo các tài liệu của Do Thái, Hy Lạp và Ý, hơi thở nặng mùi (bad breath, chúng ta hay bảo là hôi miệng) đã làm bạn với con người hàng ngàn năm, tức hàng ngàn năm trước, đã có người để ý đến chuyện này.

Rất khó biết đích xác số người có hơi thở nặng mùi, vì nhiều vị không tự biết cho đến khi được người chung quanh cho biết, ngược lại, nhiều vị cứ bị ám ảnh vì chuyện này và đến than với bác sĩ, dù hơi thở không sao cả. (Tính ra, đến 25% số người than mình có hơi thở nặng mùi, thực ra đã quan ngại quá đáng về hơi thở của mình.) Theo khảo cứu làm tại vài quốc gia, khoảng chừng 15-30% số người chúng ta có hơi thở nặng mùi, kể cả trẻ em từ 2-3 tuổi.
Không mấy ai chết vì có hơi thở nặng mùi, nhưng nó có thể làm ảnh hưởng đến giao tế, trở ngại cho công việc. Hàng năm, ở Mỹ, người ta tốn hơn 500 triệu mỹ-kim để “giữ thơm hơi thở”.

Nguyên nhân

Các nguyên nhân khiến hơi thở nặng mùi, miệng hôi thuộc hai loại: không phải do bệnh, và do bệnh. Nói chung, đa số trường hợp hôi miệng (đến 90%) có nguyên nhân gây hôi nằm ngay trong miệng.

1. Không phải do bệnh:

– Hôi miệng buổi sáng: trong lúc ta ngủ ban đêm, nước miệng gần như ngừng chảy. Nước miếng là một loại xà-bông rất tốt của miệng, có tính sát trùng. Không có nhiều nước miếng ban đêm, các vi trùng trong miệng sinh sôi nảy nở, tạo ra mùi hôi.

Miệng khô, do bất cứ nguyên nhân nào (trong lúc ngủ, do bệnh, do dùng thuốc, do thở bằng miệng, …) khiến miệng thêm hôi. Miệng khô kinh niên, cũng gây sâu răng, nhiễm trùng, niêm mạc miệng thiếu nước và teo nhỏ.

– Dụng cụ nha khoa trong miệng (mouth appliances): răng giả, cầu răng, hoặc dụng cụ nha khoa khác trong miệng là nơi các vụn thức ăn trôi dạt vào ẩn náu trong lúc ta ăn. Những vụn thức ăn ấy sẽ hư thúi, làm mồi cho các vi trùng trong miệng, sinh ra những chất bay mùi. Nếu có thể, ta nên tháo gỡ và chùi rửa răng giả, cầu răng, v.v. ngày một lần vào buổi tối, rồi ngâm chúng qua đêm trong nước sát trùng. Hoặc làm đúng theo lời chỉ dẫn của nha sĩ.

– Tuổi tác: mùi của hơi thở thay đổi theo tuổi tác. Ta hay bảo hơi thở của trẻ em thơm mùi sữa. Lớn lên, từ tuổi vị thành niên (adolescence) đến tuổi trung niên (middle age), hơi thở đã kém thơm tho. Càng cao tuổi, hơi thở càng dễ có mùi, dù ta giữ gìn vệ sinh răng miệng đúng cách. Vì, càng cao tuổi, các tuyến nước bọt trong miệng ta càng kém đi, tiết nước bọt ít về lượng, kém về phẩm.

– Nhịn đói: nhịn đói có thể gây hôi miệng. Người bỏ bữa vì lười ăn hoặc ăn kiêng (dieting) hay hôi miệng. Khi ăn, ta nhai làm nước miếng tiết ra nhiều, rửa, giết bớt vi trùng trong miệng, khiến miệng bớt hay hết hôi.

– Thuốc lá: thuốc lá loại nào cũng gây hôi miệng.

– Thức ăn: một số các chất từ thức ăn được hấp thụ vào máu, rồi thải ra ngoài cơ thể qua phổi. Hành, tỏi, rượu, pastrami (thịt bò ướp) gây hôi miệng qua cơ chế này. Phổi cũng thải những chất biến dưỡng của các chất thịt (proteins) và mỡ (fats). Ăn thịt nhiều dễ hôi miệng.

– Thuốc: những thuốc dùng có tác dụng làm khô miệng đều có thể gây hôi miệng. Kể ra thì có nhiều thuốc làm khô miệng lắm. Chẳng hạn, các thuốc chống histamines (antihistamines) dùng chữa ngứa, chữa dị ứng mũi, …, như Benadryl, Chlor-Trimeton, Dimetapp, …, các thuốc chữa bệnh tâm thần (anxiolytics, antidepressants, antipsychotis…). Rồi thuốc lợi tiểu (diuretics), nhiều thuốc chữa cao áp-huyết, thuốc chống đau, …

2. Do bệnh:

– Các bệnh hàm miệng:

Như đã biết, trong đa số các trường hợp hôi miệng, vần đề nằm ngay trong miệng. Vệ sinh răng miệng không đủ, để bị sâu răng, để vụn thức ăn cứ lẩn quẩn trong miệng, sẽ giúp các vi trùng sinh sôi nảy nở.

Bệnh răng và bệnh viêm lợi kinh niên, là những nguyên nhân gây hôi miệng nhiều nhất, vì tạo điều kiện thuận lợi cho các vi trùng phát triển.

Các vấn đề làm viêm miệng hoặc lưỡi (vì bệnh, do dùng thuốc, do cơ thể thiếu các sinh tố, …) gây hôi miệng khi miệng, môi lở, nứt, thức ăn bám vào những chỗ nứt, lở này, bị vi trùng biến hóa tạo mùi hôi. Nấm Candida mọc trong miệng cũng gây hôi miệng.

Thỉnh thoảng có trường hợp hôi miệng gây do ung thư vùng cổ họng.

Ở mang tai (phía dưới tai, ngay quai hàm) có tuyến nước miếng quan trọng gọi là tuyến parotid. Nhiều bệnh làm tuyến parotid tổn thương, không tiết đủ nước miếng để rửa sạch miệng, gây hôi miệng. Chỉ xin kể ở đây một vài bệnh hoặc vấn đề có thể làm tuyến này viêm sưng: tiểu đường, uống rượu, suy dinh dưỡng (malnutrition), mang thai, ung thư máu, …

– Các bệnh toàn diện (systemic disease):

Bệnh tiểu đường có thể khiến hơi thở thoảng mùi ngọt, như mùi trái cây, hay mùi acetone. Ngược lại, bệnh suy thận (renal failure) khiến ta thở ra hơi có mùi như mùi tanh của cá.
Suy gan nặng đưa đến hôn mê làm hơi thở có vị ngọt amine. Một số người xơ gan (cirrhosis) thở ra mùi giống mùi máu cũ (decayed-blood odor) hay mùi trứng hư. Bệnh ung thư máu (leukemia) cũng vậy, có thể tạo cho hơi thở một mùi máu cũ.
Nóng sốt cao và thiếu nước (dehydration) làm giảm sự tiết nước miếng, đưa đến hôi miệng. Cơ thể thiếu các chất sinh tố hay muối khoáng, như sinh tố A, sinh tố B12, chất sắt (iron), kẽm (zinc), sẽ làm miệng khô, nứt nẻ, khiến vụn thức ăn dễ bám vào những chỗ nứt nẻ này.

– Bệnh mũi: các bệnh viêm mũi, nhiễm trùng các xoang quanh mũi, vật lạ hoặc bướu trong mũi đều có thể gây hôi miệng.

– Bệnh phổi: như viêm ống phổi, viêm phổi, bệnh lao, ung thư phổi, …

– Bệnh tâm thần: có nhiều vị chẳng hôi miệng tí nào, nhưng cứ nghĩ rằng miệng mình hôi. Đây là ảo tưởng miệng bị hôi (delusions of halitosis). Những vị có ảo tưởng như vậy có thể đang mang một bệnh về tinh thần.

Trái với điều nhiều người chúng ta vẫn nghĩ, hôi miệng không phải do bệnh bao tử hay thực quản. Thỉnh thoảng ăn no quá, chúng ta ợ lên chút hơi có mùi thức ăn, nhưng chỉ lúc đó thôi, còn bình thường thực quản xẹp, van giữa thực quản và bao tử chắc, hơi trong bao tử không dội lên mũi, miệng được.

Định bệnh

Nếu bạn có lỡ hôi miệng, và muốn chữa, đi khám bác sĩ, bạn nên kể bệnh thế nào? Chỉ cần nói: “Miệng tôi hay bị hôi” có đủ chăng?
Chúng ta đã biết, có vô số nguyên nhân gây hôi miệng, dù đa số những nguyên nhân nằm ngay trong mồm miệng của chúng ta. Giúp bác sĩ định bệnh, xin bạn kể bệnh tỉ mỉ. Bạn nhớ đem theo bà xã để bà xã bổ túc thêm chi tiết.
Bạn cho biết vấn đề bắt đầu từ lúc nào. Rồi bạn cho biết miệng bạn hôi thường trực (constant), hay lúc hôi lúc không (intermittent). Lúc nào cũng hôi miệng hay gây do bệnh răng miệng, hoặc bệnh toàn diện.
Bạn cho biết các yếu tố nào làm bạn hôi miệng (chẳng hạn đi làm buổi sáng quên đánh răng, …), yếu tố nào làm hôi miệng nặng hơn (thí dụ, bận việc quá nên hay bỏ bữa, …), và yếu tố nào làm chứng hôi miệng của bạn nhẹ đi (chẳng hạn, năng đánh và floss răng, …).
Bạn kể cho bác sĩ nghe về thói quen ăn uống của bạn, bạn có hút thuốc lá không, và đồng thời, các bệnh bạn đang bị, nếu có, cùng các thuốc chữa bệnh nào bạn đang dùng. (Cách tốt nhất là bạn đem tất cả các thuốc đang dùng ở nhà theo, mỗi khi đi khám bệnh).
Sau khi nghe bạn kể bệnh, và đặt thêm những câu hỏi hầu làm sáng tỏ thêm vấn đề nếu cần, bác sĩ sẽ thăm khám bạn kỹ lưỡng và toàn diện (complete physical examination). Bác sĩ sẽ đặc biệt khám kỹ miệng của bạn, kể cả hai môi, xem chúng có lở, nứt vì chấn thương, nhiễm trùng hoặc bướu (tumor). Hai hạch hầu ở hai bên cổ họng của bạn (tonsils), nếu có những chỗ lồi lõm, biết đâu cũng làm bạn hôi miệng, vì vụn thức ăn có thể chui vào ẩn náu tại những chỗ lồi lõm này.
Bạn có thể được yêu cầu ngậm kín miệng và thở ra thật mạnh bằng mũi: nếu có mùi hôi, đang có một bệnh toàn diện khiến hơi thở bạn có mùi đây chăng? Ngược lại, nếu bạn bịt chặt mũi, ngậm kín miệng, ngưng thở một chút, rồi thở nhẹ ra bằng miệng, mà có mùi hôi bác sĩ ngửi thấy được: a, có gì trong miệng hay cổ họng khiến hơi thở bạn không được thơm rồi đây.

Sau đó, tùy lời kể bệnh của bạn, và tùy những gì tìm thấy trong lúc thăm khám cho bạn, nếu cần, bác sĩ sẽ cho làm các thử nghiệm (tests), hoặc chụp phim (radiographic studies). Thường thường, thì rồi chúng ta cũng sẽ tìm ra nguyên nhân nào đó khiến miệng bạn không thơm. Nhưng, ngửi đi ngửi lại, vẫn không thấy hơi thở của bạn hôi, khám đi khám lại mãi, vẫn không tìm ra nguyên nhân rõ rệt nào có thể giải thích chuyện bạn quan tâm, và cả bà xã bạn cũng bảo hơi thở bạn đâu có nặng mùi, bác sĩ sẽ bắt đầu nghĩ rằng bạn bị ảo tưởng hôi miệng thôi, chứ thực sự hơi thở của bạn không có vấn đề.

Chữa trị

Sự chữa trị hôi miệng tùy vào nguyên nhân ta tìm ra.

Nếu kẻ thù gây hôi miệng của ta nằm ngay trong miệng, và thường là vậy (đến 90% các trường hợp), thì vệ sinh răng miệng là cách chữa chính. Chúng ta nên đánh răng ít nhất 2 lần mỗi ngày, đồng thời làm sạch các kẽ răng bằng cách “floss” răng với giây floss ít nhất ngày 1 lần (và nhớ floss kỹ cả mặt sau của các răng hàm trong cùng). Nên đánh răng đúng kỹ thuật, để bàn chải chạm chân răng, chỗ răng và lợi giao nhau. Chúng ta cũng chú ý tới các cầu răng, nơi thức ăn hay nhét vào. Có hàm giả gỡ ra được, nên thường xuyên gỡ ra chùi rửa.
Cạo lưỡi với dụng cụ làm sạch lưỡi (plastic tongue cleaner) trước khi đi ngủ ban đêm và vào buổi sáng thức dậy giúp chứng hôi miệng giảm nhiều. Dùng các thuốc xúc miệng có tính sát trùng (antibacterial mouthwash) để xúc sâu trong cổ họng, nhất là trước lúc đi ngủ cũng tốt.
Bạn nhớ đi thăm nha sĩ mỗi năm hai lần để chà rửa răng, đồng thời để nha sĩ thăm khám xem răng lợi có chỗ nào hư hỏng cần chữa.
Ăn một thực phẩm ít thịt, nhiều rau trái, khiến người nhẹ nhõm, khiến miệng bớt hôi. Hành, tỏi, pastrami (thịt bò ướp) dễ làm hôi miệng, chớ nên dùng nhiều.
Nếu có thể, ta bỏ bớt những thuốc dùng khiến miệng khô. Nhai kẹo cao-su, loại không có đường (sugar-free gum), khoảng 5 phút lúc miệng khô và sau khi ăn (nhất là khi thưởng thức món chứa nhiều chất đạm như thịt), là cách rất tốt giúp nước miếng tiết ra nhiều, rửa sạch miệng. Uống nước cho đủ cũng làm bớt khô miệng. Thuốc lá khiến miệng hôi, ta chả nên tiếc, bỏ quách; rượu, cà phê bớt đi.

Cái miệng không có không được, thơm lúc còn thơ, nặng mùi dần khi tuổi đời chồng chất. Có người hơi thở nặng mùi không biết, nhiều người chẳng sao nhưng lúc nào cũng bị ám ảnh hơi thở mình có mùi. Với người hôi miệng thiệt, rất nhiều nguyên nhân khác nhau gây hôi miệng, nhưng trong đa số các trường hợp, kẻ thù nằm ngay tại miệng. Vệ sinh răng miệng làm đầu, nếu vẫn không bớt hôi miệng, bạn nên đi khám bác sĩ, và kể bệnh tỉ mỉ, chi tiết.

Sưu tầm từ Internet

Comments are closed.